Cykl Waldemara Beny cz.8

Fauna i flora Ziemi Zgorzeleckiej. Modliszka zwyczajna nale偶y do najbardziej intryguj膮cych rodzimych owad贸w.

Modliszka zwyczajna (Mantis religiosa) nale偶y do najbardziej intryguj膮cych i osobliwych rodzimych owad贸w.

Ten ciep艂olubny insekt wyr贸偶nia si臋 swoim oryginalnym wygl膮dem, jak i specyficznym zachowaniem w czasie god贸w. Modliszka zwyczajna jest przedstawicielk膮 grupy owad贸w, kt贸rych najstarsze 艣lady pochodz膮 z dolnej kredy.
Nie b臋dzie zatem nazbyt mocno przesadzone stwierdzenie, 偶e modliszka zwyczajna jest prawdziw膮 偶yw膮 skamienia艂o艣ci膮.
W ostatnich latach jeste艣my 艣wiadkami spektakularnego powrotu gatunku do swoich dawnych ostoi. Obecnemu wzrostowi liczebno艣ci gatunku sprzyjaj膮 艂agodne zimy i zmniejszenie si臋 opad贸w w trakcie okresu wegetacyjnego. Jednakowo偶 nale偶y pami臋ta膰, 偶e jeszcze w ko艅cu XVIII w. modliszka zwyczajna by艂a 鈥瀗ierzadka鈥 w okolicach Warszawy, co sugeruje, 偶e gatunek ten wyst臋powa艂 r贸wnie偶 w innych regionach kraju.
W XIX stuleciu modliszka wycofa艂a si臋 z Mazowsza na skutek och艂odzenia si臋 klimatu oraz zmian siedliskowych, m.in. za spraw膮 zalesiania wydm i ciep艂olubnych muraw.

Co ciekawe, brak jest pewnych historycznych stwierdze艅 gatunku z obszaru 艢l膮ska. Pochodz膮ce jeszcze sprzed I wojny 艣wiatowej obserwacje modliszek we Wroc艂awiu i Chorzowie s膮 wysoce dyskusyjne, gdy偶 mog艂y dotyczy膰 okaz贸w zawleczonych.
Pierwsze udokumentowane stwierdzenie gatunku w naszym regionie pochodzi dopiero z roku 2015. W sierpniu tego偶 roku znaleziono samic臋 modliszki zwyczajnej na terenie Lubania. W p贸藕niejszych latach nast膮pi艂 szybki wzrost obserwacji gatunku na ca艂ym Dolnym 艢l膮sku. Modliszk臋 zarejestrowano m.in. w dolinie Baryczy, we Wroc艂awiu i O艂awie, a tak偶e w Sudetach (okolice K艂odzka, Wa艂brzycha i Lubawki).

W roku 2019 odnaleziono j膮 zar贸wno w polskich, jak i czeskich Karkonoszach. Polscy entomolodzy odnale藕li modliszk臋 pod Karpaczem na wysoko艣ci oko艂o 670 m n.p.m. Na podobnej wysoko艣ci czescy pracownicy parku narodowego wykryli j膮 w pobli偶u miejscowo艣ci Bolkov. Nota bene w p贸艂nocno-zachodnich Czechach znaleziono ju偶 szereg stanowisk tego gatunku.
W rejonie Liberca, r贸wnie偶 w G贸rach Izerskich, zarejestrowano kilka stanowisk modliszki. Nieco wolniej przebiega kolonizowanie przez modliszk臋 pogranicza 艢l膮ska i 艁u偶yc. Dopiero w roku 2021 gatunek pojawi艂 si臋 w Borach Dolno艣l膮skich, na obszarze kt贸rych znajduj膮 si臋 optymalne dla modliszki siedliska.
Latem bie偶膮cego roku gatunek zosta艂 wykryty w okolicach Zgorzelca.
Modliszka zwyczajna preferuje silnie nas艂onecznione suche tereny, np. wrzosowiska, murawy czy 艣r贸dle艣ne polany w borach sosnowych. Ten drapie偶ny owad czatuje na ro艣linach zielnych lub krzewach na poruszaj膮ce si臋 w pobli偶u ofiary, jak paj膮ki, much贸wki czy szara艅czaki.
Modliszka chwyta je b艂yskawicznie przednimi chwytnymi nogami, kt贸re uzbrojone s膮 w ostre z膮bki. Niekiedy zjada s艂absze przedstawicielki w艂asnego gatunku. W okresie god贸w szczeg贸lnie zagro偶ony jest znacznie mniejszy od samicy samiec, kt贸ry po kopulacji musi si臋 szybko oddali膰, je艣li chce uj艣膰 z 偶yciem.
Nierzadko jednak s艂u偶y partnerce jako posi艂ek. Szacuje si臋, 偶e 录 kopulacji ko艅czy si臋 schwytaniem i zjedzeniem samca przez partnerk臋.

W sierpniu i wrze艣niu, po zap艂odnieniu samica modliszki sk艂ada jaja, kt贸re umieszcza w kokonie, zwanym ootek膮. W ootece mo偶e znajdowa膰 si臋 do 150 jaj. Jedna samica sk艂ada zwykle od 3 do 5 kokon贸w. Jednak偶e niezap艂odnione samice r贸wnie偶 sk艂adaj膮 jaja, a ich potomstwo rozwija si臋 partenogenetycznie. Jaja modliszek zimuj膮 w stanie diapauzy i s膮 odporne na niskie temperatury.
Od z艂o偶enia jaja do wyklucia si臋 m艂odej larwy up艂ywa oko艂o 250 dni. Larwy modliszek wyl臋gaj膮 si臋 zazwyczaj w maju i s膮 podobne do swoich rodzic贸w. Natychmiast po wykluciu si臋 z jaja rozpoczyna si臋 polowanie na inne owady.
Cz臋sto zdarza si臋, 偶e pierwszymi ofiarami m艂odych larw jest 艣wie偶o wyklute rodze艅stwo. Dojrza艂o艣膰 p艂ciow膮 osi膮ga tylko niewielki odsetek osobnik贸w.

Zgodnie z Rozporz膮dzeniem Ministra 艢rodowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. modliszka zwyczajna podlega ochronie gatunkowej. Ponadto owad ten figuruje w Polskiej Czerwonej Ksi臋dze Zwierz膮t.

Autor: Waldemar Bena

ZKlaster Dystrybucja - partner cyklu