Cykl Waldemara Beny cz.9

Fauna i flora Ziemi Zgorzeleckiej. Nadobnik w艂oski jest gatunkiem, kt贸remu zmiany klimatyczne sprzyjaj膮.

Nadobnik w艂oski (Calliptamus italicus), podobnie jak przedstawiona wcze艣niej modliszka zwyczajna, jest gatunkiem, kt贸remu obecnie zmiany klimatyczne wyra藕nie sprzyjaj膮.

Ten subpontyjsko-艣r贸dziemnomorski ciep艂olubny szara艅czak zwi膮zany jest z siedliskami stepowymi i stepowopustynnymi. W Polsce zamieszkuje g艂贸wnie ciep艂olubne murawy i wrzosowiska.
Jego zasi臋g rozci膮ga si臋 od Portugalii na zachodzie po rzek臋 Ob i A艂taj na wschodzie. Na po艂udniu jego area艂 obejmuje Afryk臋 P贸艂nocn膮, Azj臋 Mniejsz膮, Bliski Wsch贸d oraz Azj臋 Centraln膮 z Iranem i Afganistanem.
W znacznej cz臋艣ci swego area艂u, g艂贸wnie w Azji 艢rodkowej, gatunek ten jest zaliczany do tzw. szara艅czy (gatunk贸w plagowych), poniewa偶 mo偶e wyst臋powa膰 masowo i wyrz膮dza膰 szkody w rolnictwie.

Na przyk艂ad w latach 1998-2001 roje tego szara艅czaka zniszczy艂y miliony hektar贸w p贸l uprawnych i pastwisk w Kazachstanie. Latem w roku 1999 w Astanie (obecnie Nur-Su艂tan), stolicy kraju, miliardy osobnik贸w nadobnika ca艂kowicie zdezorganizowa艂y 偶ycie mieszka艅c贸w miasta, powoduj膮c liczne wypadki komunikacyjne.
R贸wnie偶 w roku 1999 nadobnik w艂oski pojawi艂 si臋 masowo w zachodnich Chinach (region Sinciang), gdzie uszkodzi艂 2 miliony hektar贸w upraw rolnych.
O ile na po艂udniu Europy gatunek jest w wielu miejscach najpospolitszym z szara艅czak贸w, to w Europie 艢rodkowej nale偶y on do rzadkich gatunk贸w, wyst臋puj膮cych wyspowo. Przez nasz kraj przebiega p贸艂nocna granica zasi臋gu.

W Polsce nadobnik w艂oski jest gatunkiem zagro偶onym a jeszcze 20 lat temu jego wyst臋powanie ogranicza艂o si臋 g艂贸wnie do obszaru Puszczy Sandomierskiej. W Polskiej Czerwonej Ksi臋dze Zwierz膮t ma kategori臋 EN, czyli gatunku bardzo wysokiego ryzyka.
Przyczyny wycofywania si臋 gatunku z terenu Polski w II po艂owie XX w. s膮 niejasne, gdy偶 na wielu stanowiskach stan siedlisk nie uleg艂 widocznemu pogorszeniu. W I po艂owie XX w., tylko z obszaru 艢l膮ska, podawanych by艂o wiele stanowisk gatunku.
W roku 1904 g贸rno艂u偶ycki przyrodnik William Baer wykry艂 go pod Rothenburgiem nad Nys膮 艁u偶yck膮. Kr贸tko po zako艅czeniu ostatniej wojny potwierdzi艂 stanowiska gatunku w Puszczy 呕aga艅skiej Ludwik Bazyluk, wybitny polski entomolog. W p贸藕niejszych latach nast膮pi艂 gwa艂towny zanik gatunku na 艢l膮sku. Dopiero w roku 2004 nadobnik w艂oski zosta艂 ponownie stwierdzony pod Gogolinem na G贸rnym 艢l膮sku.
Najbardziej spektakularne w tym stuleciu by艂o wykrycie ponad 20 stanowisk gatunku w 艣rodkowej i p贸艂nocnej cz臋艣ci wojew贸dztwa lubuskiego. Warto odnotowa膰, 偶e w pocz膮tkach XXI w., po d艂ugiej przerwie gatunek, zosta艂 ponownie stwierdzony w Saksonii. Odnaleziono r贸wnie偶 wiele jego stanowisk na obszarze Brandenburgii. Niewykluczone, 偶e rekolonizacja Ziemi Lubuskiej i zachodniej cz臋艣ci Dolnego 艢l膮ska nast膮pi艂a w艂a艣nie z teren贸w Saksonii i Brandenburgii. Stanowiska we wschodniej Brandenburgii i Saksonii wraz z lokalizacjami na Ziemi Lubuskiej i w Borach Dolno艣l膮skich tworz膮 razem jedno z wa偶nych w Europie 艢rodkowej centr贸w wyst臋powania gatunku. Wyra藕nego wzrostu liczby stwierdze艅 gatunku nie mo偶na wyt艂umaczy膰 wy艂膮cznie zwi臋kszon膮 aktywno艣ci膮 ze strony entomolog贸w.

Odbudowa populacji z ponownym zasiedlaniem dawnych obszar贸w wyst臋powania jest najprawdopodobniej zwi膮zana ze zmianami klimatycznymi, cho膰 nie bez znaczenia jest r贸wnie偶 obecno艣膰 licznych siedlisk wt贸rnych, bardzo atrakcyjnych dla tego ciep艂olubnego a przy tym mobilnego szara艅czaka.
Chodzi tu m.in. o dawne kamienio艂omy, tereny pokopalniane, czy torowiska. Wsp贸ln膮 cech膮 tego typu siedlisk s膮 wyst臋puj膮ce w nich znaczne po艂acie piaszczystego czy kamienistego pod艂o偶a z bardzo sk膮p膮 ro艣linno艣ci膮.
W latach 2019-2022 na terenie Puszczy Zgorzelecko-Osiecznickiej odnaleziono blisko 10 stanowisk nadobnika w艂oskiego.
W literaturze dotycz膮cej fauny prostoskrzyd艂ych brak by艂o dot膮d jakichkolwiek informacji o wyst臋powaniu gatunku na tym obszarze. Gatunek zosta艂 tutaj stwierdzony w do艣膰 szerokim spektrum siedlisk. Tego pi臋knego szara艅czaka mo偶emy zatem spotka膰 na wydmach i murawach szczotlichowych, suchych trawiastych siedliskach z macierzank膮 i jasie艅cem, a tak偶e na 艣wie偶ych zr臋bach i po偶arzyskach.
Ubarwienie nadobnika w艂oskiego jest szarobr膮zowe do czerwonobr膮zowego. Samce osi膮gaj膮 d艂ugo艣膰 15-23 mm, samice 23-34 mm. Posta膰 doros艂a pojawia si臋 w lipcu i sierpniu i 偶yje do pa藕dziernika. Samice sk艂adaj膮 do 6 ootek. W ka偶dym kokonie mo偶e by膰 20-50 jaj. Larwy wykluwaj膮 si臋 dopiero w maju.
Nadobnik od偶ywia si臋 pokarmem ro艣linnym. Jego g艂贸wny pokarm stanowi膮 ro艣liny z rodziny astrowatych. W czasie ciep艂ej pogody szara艅czak jest bardzo 偶ywotny i mimo oci臋偶a艂ego wygl膮du znakomicie lata. Siedz膮c na ziemi nie藕le si臋 maskuje.
Sp艂oszony zdradza sw膮 obecno艣膰, gdy偶 w locie bardzo dobrze widoczne s膮 jego czerwone skrzyd艂a oraz golenie tylnych odn贸偶y.

Autor: Waldemar Bena

ZKlaster Dystrybucja - partner cyklu