NIK o uczelniach zawodowych na Dolnym ┼Ül─ůsku

Publiczne uczelnie zawodowe kszta┼éc─ů nie zawsze w tych kierunkach, kt├│re interesuj─ů pracodawc├│w, i nie monitoruj─ů nale┼╝ycie dalszych los├│w swoich absolwent├│w. Studia dualne ÔÇô ┼é─ůcz─ůce nauk─Ö z praktyk─ů ÔÇô nale┼╝─ů do rzadko┼Ťci. Kuleje polityka podnoszenia kwalifikacji pracownik├│w dydaktycznych ÔÇô stwierdza NIK po kontroli dolno┼Ťl─ůskich uczelni.

Publiczne uczelnie zawodowe kszta┼éc─ů nie zawsze w tych kierunkach, kt├│re interesuj─ů pracodawc├│w, i nie monitoruj─ů nale┼╝ycie dalszych los├│w swoich absolwent├│w. Studia dualne ÔÇô ┼é─ůcz─ůce nauk─Ö z praktyk─ů ÔÇô nale┼╝─ů do rzadko┼Ťci. Kuleje polityka podnoszenia kwalifikacji pracownik├│w dydaktycznych ÔÇô stwierdza NIK po kontroli dolno┼Ťl─ůskich uczelni.

Publiczne uczelnie zawodowe (PUZ) powsta┼éy w wyniku reformy administracyjnej w 1999 r. jako rekompensata dla by┼éych miast wojew├│dzkich i dodatkowa mo┼╝liwo┼Ť─ç podj─Öcia studi├│w przez m┼éodzie┼╝ z mniejszych miejscowo┼Ťci (gdzie koszty studiowania s─ů ni┼╝sze), gdy niedost─Öpne staj─ů si─Ö du┼╝e o┼Ťrodki akademickie. PUZ stanowi┼éy te┼╝ odpowied┼║ na wy┼╝ demograficzny I mia┼éy w zamy┼Ťle promowa─ç I podnosi─ç lokalny potencja┼é intelektualny poprzez budowanie tradycji akademickiej w nowych miejscach.

W toku reformy systemu edukacji wyższej warunki kształcenia na studiach pierwszego stopnia zostały zrównane na wszystkich uczelniach, a absolwentom PUZ umożliwiono podejmowanie studiów drugiego stopnia w tych samych uczelniach.

Od 2007 r. liczba student├│w maleje z powodu ni┼╝u demograficznego ÔÇô w PUZ wg stanu na 31 grudnia 2018 r. kszta┼éci┼éo si─Ö og├│┼éem 54,4 tys. student├│w.

W roku akademickim 2019/2020 funkcjonowa┼éy 33 publiczne uczelnie zawodowe rozmieszczone w 14 wojew├│dztwach, z czego cztery w wojew├│dztwie dolno┼Ťl─ůskim: PWSZ w G┼éogowie, KPSW w Jeleniej G├│rze, PWSZ w Legnicy i PWSZ Wa┼ébrzychu (w sumie kszta┼éc─ůce 5 tys. student├│w). Jedynie w wojew├│dztwach pomorskim i ┼Ťwi─Ötokrzyskim nie dzia┼éa uczelnia tego typu.

Oferta edukacyjna dolno┼Ťl─ůskich PUZ nie uwzgl─Ödnia┼éa wszystkich istotnych wymog├│w wsp├│┼éczesnego rynku pracy.

Uczelnie wadliwie opracowa┼éy w┼éasne strategie ÔÇô cho─ç okre┼Ťla┼éy w nich cele strategiczne, to nie dokonywa┼éy rzetelnej oceny stopnia ich realizacji. Tym samym uczelnie nie mog┼éy te┼╝ modyfikowa─ç ich w razie potrzeby. W┼éadze uczelni wyja┼Ťnia┼éy, ┼╝e cele strategiczne realizowane s─ů w spos├│b ci─ůg┼éy, w zwi─ůzku z czym nie wymagaj─ů wyznaczenia dla nich stosownych miernik├│w.

Oferowane przez uczelnie kierunki studi├│w nie zawsze wpisywa┼éy si─Ö w potrzeby kszta┼écenia w zawodach deficytowych, a formy aktywno┼Ťci uczelni w tym zakresie by┼éy niewystarczaj─ůce. Np. nietrafiona by┼éa decyzja PWSZ w Legnicy, by uruchomi─ç rekrutacj─Ö na kierunek prawo ÔÇô w regionie wyst─Öpowa┼éa r├│wnowaga mi─Ödzy popytem a poda┼╝─ů na ten zaw├│d, a kandydat├│w pojawi┼éo si─Ö czterokrotnie mniej, ni┼╝ zak┼éadano. Z kolei PWSZ w Wa┼ébrzychu dopiero w 2020 r., wobec radykalnego spadku liczby przyj─Ötych student├│w, z┼éo┼╝y┼éa dwa sp├│┼║nione wnioski o uruchomienie studi├│w na kierunkach zarz─ůdzanie oraz dietetyka.

Nie wprowadzono kszta┼écenia na deficytowym kierunku po┼éo┼╝nictwo, cho─ç np. dwie najwa┼╝niejsze dla powiat├│w jeleniog├│rskiego i wa┼ébrzyskiego plac├│wki medyczne uzna┼éy za celowe uruchomienie tego kierunku kszta┼écenia. Z kolei potencja┼é kszta┼écenia oferowany przez ka┼╝d─ů z uczelni na kierunku piel─Ögniarstwo nie by┼é wykorzystywany ÔÇô np. PWSZ w G┼éogowie przyjmowa┼éa z roku na rok blisko o po┼éow─Ö mniej student├│w ni┼╝ przewidywa┼éa oferta kszta┼éceniowa. Wskazuje to na brak komunikacji pomi─Ödzy uczelniami a rynkiem pracy.

Kontrola wykaza┼éa, ┼╝e oferta edukacyjna uczelni w ramach kszta┼écenia w zawodach deficytowych nie by┼éa w pe┼éni dostosowana do oczekiwa┼ä lokalnego rynku pracy. Uczelnie niew┼éa┼Ťciwie rozpoznawa┼éy jego potrzeby i przecenia┼éy w┼éasne mo┼╝liwo┼Ťci kszta┼écenia. Wprawdzie w przyj─Ötych strategiach wyznacza┼éy zakres i formy oddzia┼éywania na lokalny rynek pracy, ale nie monitorowa┼éy stopnia ich realizacji.

Nie prowadzono studi├│w wsp├│lnych z innymi uczelniami, za┼Ť studia dualne (nauka r├│wnolegle z praktyk─ů zawodow─ů) prowadzono w niewielkim zakresie, pozbawiaj─ůc tym samym przysz┼éych pracownik├│w mo┼╝liwo┼Ťci dostosowania praktycznych umiej─Ötno┼Ťci do potrzeb pracodawc├│w ÔÇô cho─ç przedsi─Öbiorcy nierzadko deklarowali wol─Ö wsp├│┼épracy z uczelniami w tym wzgl─Ödzie. W PWSZ w G┼éogowie po roku zrezygnowano ze studi├│w dualnych na kierunku automatyka i robotyka (zbyt ma┼éa liczba student├│w). W PWSZ w Wa┼ébrzychu zawarto z przedsi─Öbiorcami trzy porozumienia/umowy o wsp├│┼épracy odnosz─ůce si─Ö do kszta┼écenia pi─Öciu student├│w. Dotychczas tylko jedna osoba odbywaj─ůca studia dualne zosta┼éa absolwentem uczelni, przy czym nie podj─Ö┼éa pracy w przedsi─Öbiorstwie, w kt├│rym zdobywa┼éa praktyczne umiej─Ötno┼Ťci.

W dw├│ch uczelniach (G┼éog├│w i Jelenia G├│ra) aktywno┼Ť─ç na rzecz promowania absolwent├│w i monitorowania ich los├│w zawodowych by┼éa niewystarczaj─ůca. Nie wypracowano standardu gromadzenia i analizowania informacji, a stosowane przez uczelnie narz─Ödzia bywa┼éy nieskuteczne. PUZ nie bada┼éy te┼╝ opinii pracodawc├│w o swoich absolwentach. Tymczasem rektorzy PUZ akcentowali publicznie potrzeb─Ö wsp├│┼épracy uczelni zawodowych oraz rol─Ö monitorowania los├│w absolwent├│w. Zdaniem NIK nale┼╝yta wsp├│┼épraca i wymiana informacji w tym obszarze znacznie lepiej skoordynowa┼éyby rynek pracy z ofert─ů kszta┼éceniow─ů.

Programy studiów spełniały przewidziane prawem wymagania.

W strukturze zatrudnienia dominowali nauczyciele akademiccy, kt├│rzy w badanym okresie stanowili 67,0% og├│┼éu zatrudnionych, co mie┼Ťci si─Ö w normie przewidzianej dla og├│┼éu uczelni publicznych.

Uczelnie zapewni┼éy warunki kadrowe dla realizacji kszta┼écenia, uzyskiwa┼éy te┼╝ pozytywne oceny programowe jako┼Ťci kszta┼écenia. Mimo to w trzech uczelniach odnotowano odst─Öpstwa od obowi─ůzuj─ůcych przepis├│w w zakresie prowadzonej polityki kadrowej. W jednej z nich nie weryfikowano w wymaganym stopniu spe┼énienia przez nauczycieli akademickich warunk├│w do zatrudnienia, a w dw├│ch innych niew┼éa┼Ťciwie okre┼Ťlano wymagania kwalifikacyjne wobec kadry dydaktycznej.

Wym├│g ustawowy prowadzenia co najmniej 50% zaj─Ö─ç przez nauczycieli akademickich zatrudnionych w danej uczelni jako podstawowym miejscu pracy by┼é respektowany. Wyj─ůtek stanowi┼éa PWSZ w G┼éogowie na kierunku piel─Ögniarstwo, co wg wyja┼Ťnie┼ä rektora wi─ůza┼éo si─Ö z du┼╝ym zr├│┼╝nicowaniem nauczanych przedmiot├│w, wymagaj─ůcym bardzo w─ůskich kompetencji.

Obowi─ůzkowa cykliczna ocena okresowa nauczycieli akademickich w wypadku KPSW w Jeleniej G├│rze omin─Ö┼éa a┼╝ 25 spo┼Ťr├│d 94 zatrudnionych nauczycieli akademickich ÔÇô z powodu nierzetelnego stosowania przepis├│w prawa.

NIK odnotowa┼éa, ┼╝e w KPSW w Jeleniej G├│rze na studia MBA skierowano trzech pracownik├│w tej uczelni, finansuj─ůc ich udzia┼é, a rekrutacja przebieg┼éa w spos├│b nieprzejrzysty i cz─Ö┼Ťciowo arbitralny.

Trzy uczelnie nie mia┼éy plan├│w podnoszenia kwalifikacji pracownik├│w, st─ůd te┼╝ dzia┼éania powy┼╝sze podejmowane by┼éy w spos├│b dora┼║ny. Wynika┼éo to z braku wymog├│w formalnych.

Uczelnie dysponowa┼éy baz─ů naukowo-dydaktyczn─ů umo┼╝liwiaj─ůc─ů kszta┼écenie na oferowanych kierunkach. Nie zosta┼éa ona jednak dostosowana do obowi─ůzuj─ůcego prawa.

W dw├│ch uczelniach wyst─ůpi┼éy nieprawid┼éowo┼Ťci dotycz─ůce utrzymania nieruchomo┼Ťci.

W trzech uczelniach nie zapewniono w pełni bezpiecznych i higienicznych warunków pracy i kształcenia.

W dw├│ch uczelniach nie respektowano obowi─ůzuj─ůcych regulacji odnosz─ůcych si─Ö do warunk├│w korzystania z substancji i mieszanin niebezpiecznych.

Natomiast w trzech skontrolowanych jednostkach nie zosta┼éy zapewnione warunki kszta┼écenia obejmuj─ůce dost─Öp do wymaganej i zalecanej literatury, co wynika┼éo z niestarannego opracowania oraz aktualizowania sylabus├│w. Tym samym nie zapewniono odpowiednich warunk├│w kszta┼écenia.

Pomieszczenia uczelni, kt├│rych nie wykorzystywano do bie┼╝─ůcych potrzeb dydaktycznych, udost─Öpniano odp┼éatnie podmiotom zewn─Ötrznym. Uczelnie prawid┼éowo r├│wnie┼╝ wynajmowa┼éy od innych podmiot├│w obiekty/pomieszczenia na prowadzenie dzia┼éalno┼Ťci dydaktycznej.

Uczelnie w niewystarczaj─ůcym stopniu zapewnia┼éy optymalne gospodarowanie posiadanym maj─ůtkiem i ┼Ťrodkami finansowymi. W trzech uczelniach plany rzeczowo-finansowe nie by┼éy na bie┼╝─ůco aktualizowane, co by┼éo niezgodne z przepisami ustawy o finansach publicznych.

Dotacje i subwencje na og├│┼é wykorzystywano prawid┼éowo. Uczelnie aktywnie pozyskiwa┼éy dodatkowe ┼Ťrodki finansowe w ramach Dydaktycznej Inicjatywy Doskona┼éo┼Ťci i wydatkowa┼éy je zgodnie z przeznaczeniem na popraw─Ö jako┼Ťci procesu kszta┼écenia. Natomiast w dw├│ch uczelniach ┼Ťrodki funduszu wsparcia os├│b niepe┼énosprawnych wydatkowano cz─Ö┼Ťciowo niezgodnie z przeznaczeniem (w sumie rzecz dotyczy┼éa kwoty 37,8 tys. z┼é).

Nie ustalono jednolitej metody szacowania koszt├│w kszta┼écenia student├│w na poszczeg├│lnych kierunkach studi├│w. Uczelnie stosowa┼éy r├│┼╝ne modele wyliczania koszt├│w, st─ůd te┼╝ ich por├│wnywanie nie by┼éo w pe┼éni miarodajne.

Uczelnie mimo uzyskiwania dodatnich wynik├│w finansowych w niedostateczny spos├│b ogranicza┼éy ryzyko wyst─ůpienia zaleg┼éo┼Ťci w nale┼╝no┼Ťciach, opieszale te┼╝ prowadzi┼éy ich windykacj─Ö.

Dwie uczelnie nienale┼╝ycie zabezpieczy┼éy sw├│j interes prawny w odniesieniu do planowanych i realizowanych zada┼ä inwestycyjnych ÔÇô przyj─Ö┼éy je do realizacji mimo niezapewnienia funduszy na ich realizacj─Ö, w dodatku na podstawie niewi─ů┼╝─ůcych deklaracji potencjalnych partner├│w projekt├│w.

Kontrola wykaza┼éa, ┼╝e w┼éadze uczelni w ramach kontroli zarz─ůdczej nie zapewni┼éy zgodno┼Ťci funkcjonowania uczelni z prawem i procedurami wewn─Ötrznymi, a tak┼╝e skuteczno┼Ťci i efektywno┼Ťci dzia┼éania.

Wnioski


Konferencja Rektor├│w Publicznych Uczelni Zawodowych

  • Opracowanie i wdro┼╝enie modelu sporz─ůdzania rachunku kszta┼étowania jednostkowych koszt├│w kszta┼écenia student├│w, przeznaczonego dla publicznych uczelni zawodowych.
  • Rozwa┼╝enie opracowania rekomendacji ukierunkowanych na monitorowanie los├│w absolwent├│w uczelni zawodowych.

Rektorzy państwowych wyższych szkół zawodowych

  • Rozwijanie dualnej formy studi├│w s┼éu┼╝─ůcej pog┼é─Öbianiu praktycznych umiej─Ötno┼Ťci przysz┼éych pracownik├│w, zgodnie z potrzebami pracodawc├│w.
  • Systematyczne analizowanie potrzeb lokalnego rynku pracy w celu zwi─Ökszania atrakcyjno┼Ťci oferty edukacyjnej i liczby przyjmowanych student├│w.
  • Wdro┼╝enie systemu badania satysfakcji pracodawc├│w w odniesieniu do poziomu przygotowania zawodowego absolwent├│w uczelni zatrudnionych zgodnie z profilem wykszta┼écenia.
  • Podj─Öcie przez publiczne uczelnie zawodowe Dolnego ┼Ül─ůska systematycznej wsp├│┼épracy w celu stworzenia mo┼╝liwo┼Ťci kszta┼écenia na kierunku po┼éo┼╝nictwo.
  • Zweryfikowanie i uzupe┼énienie strategii uczelni poprzez doprecyzowanie ilo┼Ťciowych wska┼║nik├│w realizacji cel├│w umo┼╝liwiaj─ůcych ocen─Ö wynik├│w, post─Öp├│w i skuteczno┼Ťci zaplanowanych dzia┼éa┼ä oraz ocen─Ö ryzyka ich nieosi─ůgni─Öcia.
  • Wdro┼╝enie mechanizm├│w kontroli zarz─ůdczej zapewniaj─ůcych prowadzenie gospodarki finansowej uczelni zgodnie z przepisami prawa i procedurami wewn─Ötrznymi.