W pi膮tek nad ranem rozpocznie si臋 astronomiczna jesie艅

W pi膮tek, 23 wrze艣nia, o godzinie 3.04 S艂o艅ce przejdzie przez punkt Wagi, tym samym rozpoczynaj膮c astronomiczn膮 jesie艅. Na niebie b臋dzie mo偶na podziwia膰 m.in. jasne planety, r贸j meteor贸w - Geminid贸w, a 25 pa藕dziernika cz臋艣ciowe za膰mienie S艂o艅ca.

W pi膮tek, 23 wrze艣nia, o godzinie 3.04 S艂o艅ce przejdzie przez punkt Wagi, tym samym rozpoczynaj膮c astronomiczn膮 jesie艅. Na niebie b臋dzie mo偶na podziwia膰 m.in. jasne planety, r贸j meteor贸w - Geminid贸w, a 25 pa藕dziernika cz臋艣ciowe za膰mienie S艂o艅ca.

Trasa S艂o艅ca po niebie nazywana jest przez astronom贸w ekliptyk膮. Na niebosk艂onie mo偶na te偶 wyr贸偶ni膰 innych okr膮g 鈥 r贸wnik niebieski (jego p艂aszczyzna pokrywa si臋 z p艂aszczyzn膮 r贸wnika ziemskiego). Ekliptyka i r贸wnik niebieski przecinaj膮 si臋 ze sob膮 w dw贸ch miejscach: punkcie Barana i punkcie Wagi. Ten pierwszy jest punktem r贸wnonocy wiosennej, a drugi r贸wnonocy jesiennej.

Na skutek refrakcji atmosferycznej w ziemskiej atmosferze, obiekty na niebie widzimy nieco wy偶ej ni偶 s膮 w rzeczywisto艣ci, co powoduje, 偶e faktyczne zr贸wnanie d艂ugo艣ci dnia i nocy nast膮pi 25 wrze艣nia.

Astronomiczna jesie艅 zako艅czy si臋 21 grudnia, ust臋puj膮c astronomicznej zimie.

Tegoroczn膮 jesieni膮 mamy szans臋 na zobaczenie na nocnym niebie kilku planet. Najbli偶sz膮 planet臋 wzgl臋dem S艂o艅ca, Merkurego, b臋dziemy mogli zobaczy膰 nad ranem na prze艂omie wrze艣nia i pa藕dziernika. Z kolei Wenus zacznie by膰 widoczna wieczorem dopiero pod koniec jesieni, a swoj膮 pe艂ni臋 blasku poka偶e zim膮.

Mars, zwany te偶 Czerwon膮 Planet膮, pod koniec wrze艣nia b臋dzie wschodzi膰 oko艂o godziny 21.30, a potem coraz wcze艣niej i na koniec jesieni b臋dzie mo偶na go podziwia膰 przez ca艂膮 noc. B臋dzie te偶 powoli r贸s艂 jego blask i rozmiary tarczy, planeta bowiem d膮偶y do tzw. opozycji, kt贸r膮 osi膮gnie 8 grudnia.

Obecnie wieczorami blaskiem w艣r贸d planet g贸ruje Jowisz, najwi臋ksza planeta Uk艂adu S艂onecznego. Ma -2,9 magnitudo, czyli blask zdecydowanie ja艣niejszy ni偶 najja艣niejsze gwiazdy na nocnym niebie. Widoczny jest przez ca艂膮 noc, ale na koniec jesieni b臋dzie zachodzi艂 ju偶 oko艂o p贸艂nocy. Posiadacze nawet niewielkich teleskop贸w mog膮 zobaczy膰 cztery najwi臋ksze ksi臋偶yce Jowisza, zwane galileuszowymi (odkry艂 je bowiem Galileusz, gdy po raz pierwszy zastosowa艂 lunet臋 do obserwacji astronomicznych). Obserwuj膮c ksi臋偶yce galileuszowe w kolejnych nocach 艂atwo dostrze偶emy, jak zmienia si臋 ich pozycja wzgl臋dem tarczy Jowisza. Czasami te偶 nie b臋dziemy widzieli czterech, a mniejsz膮 ich liczb臋, gdy b臋d膮 znajdowa膰 si臋 z ty艂u za Jowiszem.

Saturn, czyli planeta w艂adaj膮ca okaza艂ymi pier艣cieniami, b臋dzie widoczny podobnie jak Jowisz, aczkolwiek zachodz膮c wyra藕nie wcze艣niej. Saturn ma te偶 s艂abszy blask ni偶 Jowisz. Gdy na wieczornym niebie znajdzie si臋 jasnego Jowisza, to Saturna nale偶y szuka膰 po tej samej stronie nieba. Warto spojrze膰 na niego przez teleskop, bo dzi臋ki pier艣cieniom nale偶y do najpi臋kniejszych wizualnie planet.

R贸wnie偶 przez wi臋kszo艣膰 nocy widoczne b臋d膮 najdalsze planety 鈥 Uran i Neptun. Jednak aby je dostrzec, potrzebny jest teleskop, maj膮 bowiem zbyt s艂aby blask, aby mog艂o to si臋 uda膰 okiem nieuzbrojonym.

25 pa藕dziernika dojdzie do cz臋艣ciowego za膰mienia S艂o艅ca, widocznego w Polsce. Dla Warszawy najwi臋ksza faza za膰mienia wyniesie 0,52, dla Bia艂egostoku b臋dzie to 0,56, a dla Wroc艂awia 0,46. Astronomowie przypominaj膮, 偶e nigdy nie wolno patrze膰 na S艂o艅ce przez lornetk臋 lub teleskop, je艣li nie s膮 wyposa偶one w odpowiednie filtry, gdy偶 grozi to uszkodzeniem lub utrat膮 wzroku. Bezpieczn膮 metod膮 obserwacji jest rzutowanie obrazu S艂o艅ca na bia艂膮 kartk臋 lub 艣cian臋 (patrzymy na ten rzutowany obraz, a nie w okular teleskopu).

Mo偶na te偶 wybra膰 si臋 na piknik astronomiczny, gdzie do dyspozycji b臋d膮 teleskopy zaopatrzone w odpowiednie bezpieczne filtry, b膮d藕 skonstruowane specjalnie do obserwacji S艂o艅ca. Z kolei do obserwacji bez teleskop贸w mo偶na na przyk艂ad zaopatrzy膰 si臋 w 鈥瀘kulary do obserwacji za膰mie艅 S艂o艅ca鈥.

Z kolei 8 listopada przypadnie ca艂kowite za膰mienie Ksi臋偶yca, kt贸rego jednak nie zobaczymy z terenu naszego kraju.

W艣r贸d roj贸w meteor贸w aktywnych jesieni膮 najobfitsze s膮 Geminidy. Te bia艂e meteory mo偶na spr贸bowa膰 dostrzec od 4 do 17 grudnia, z maksimum 14 grudnia. W idealnych warunkach mo偶liwe jest 鈥瀞padanie鈥 do 150 meteor贸w w ci膮gu godziny w okresie maksimum roju. Nast臋pne s膮 Orionidy oraz Leonidy. Orionidy s膮 aktywne od 2 pa藕dziernika do 7 listopada z maksimum 21 pa藕dziernika do 20 zjawisk na godzin臋. Z kolei Leonidy zobaczymy od 6 do 30 listopada z maksimum 17 listopada w liczbie do 10-20 zjawisk na godzin臋.

Jesienne pe艂nie Ksi臋偶yca nast膮pi膮 9 pa藕dziernika, 8 listopada i 8 grudnia, z kolei n贸w przypadnie 25 wrze艣nia, 25 pa藕dziernika i 23 listopada.

Astronomowie zwracaj膮 uwag臋 na malownicze paradowanie Ksi臋偶yca wzd艂u偶 linii planet - Saturn, Jowisz i Mars, mniej wi臋cej w okresach od 5 do 14 pa藕dziernika, od 1 do 11 listopada, od 29 listopada do 7 grudnia.

A je艣li uda si臋 start misji Artemis I przygotowywanej przez NASA, to by膰 mo偶e w kt贸rym艣 z tych termin贸w, gdy b臋dziemy patrze膰 na Ksi臋偶yc, w jego stron臋, albo na orbicie wok贸艂 niego, b臋dzie si臋 porusza膰 statek kosmiczny - niestety zbyt ma艂y, aby艣my go zobaczyli.聽

殴r贸d艂o: PAP - Nauka w Polsce