Najgorsza wsp贸艂czesna zabawka

Coraz cz臋艣ciej spotykany obrazek to dziecko w w贸zku, kt贸re zamiast przygl膮da膰 si臋 艣wiatu rzeczywistemu, skupia si臋 na tym wirtualnym. Lekarze wielu specjalno艣ci ostrzegaj膮, 偶e to pu艂apka, kt贸ra mo偶e mie膰 konsekwencj臋 na reszt臋 偶ycia dziecka. Dowiedz si臋, jakie.
Coraz cz臋艣ciej spotykany obrazek to dziecko w w贸zku, kt贸re zamiast przygl膮da膰 si臋 艣wiatu rzeczywistemu, skupia si臋 na tym wirtualnym. Lekarze wielu specjalno艣ci ostrzegaj膮, 偶e to pu艂apka, kt贸ra mo偶e mie膰 konsekwencj臋 na reszt臋 偶ycia dziecka. Dowiedz si臋, jakie.

Jak wynika z raportu 鈥濶astolatki 3.0鈥, opublikowanego przez Pa艅stwowy Instytut Badawczy NASK, polski nastolatek wpatrywa艂 si臋 w 2020 r. w ekran komputera lub smartfona ok. 12 godzin na dob臋, cz臋艣ciowo z powodu zdalnych lekcji, kt贸re zajmowa艂y ponad 7 godzin dziennie. Niemniej jednak czas sp臋dzany przez m艂odzie偶 i coraz m艂odsze dzieci w sieci ro艣nie z roku na rok.

Ju偶 co trzeci nastolatek (33,6 proc.) przejawia symptomy tzw. problematycznego u偶ytkowania internetu. Niepokoi fakt, 偶e rodzice nie zdaj膮 sobie najcz臋艣ciej sprawy, ile faktycznie czasu ich dzieci przepadaj膮 w wirtualnym 艣wiecie. A 艣rednio - jak wynika z badania przeprowadzonego w grudniu 2020 roku - nastolatek korzysta z internetu 4 godz. i 50 minut, a w dni wolne od szko艂y ten czas wyd艂u偶a si臋 do 6 godz. i 10 minut. Z kolei co dziesi膮te dziecko jest aktywne w sieci ponad 8 godzin dziennie, a co sz贸ste korzysta z internetu po godzinie 22.00, kosztem swojego snu.

Najgorsza wsp贸艂czesna zabawka

Rodzice funduj膮 swoim dzieciom urz膮dzenia mobilne coraz wcze艣niej. Bywa i tak, 偶e kilkunastomiesi臋czne dziecko zaczarowane jest ju偶 艣wiatem cyfrowym. Dostaje telefon rodzica, by si臋 uspokoi艂o, zjad艂o porz膮dnie posi艂ek lub siedzia艂o spokojnie w w贸zku. To zgubne nawyki, kt贸re pocz膮tkowo mog膮 wydawa膰 si臋 ma艂o szkodliwe, a przede wszystkim skuteczne. Ale eksperci - z r贸偶nych dziedzin - s膮 zgodni, 偶e w bardzo kr贸tkim czasie potrafi膮 one najm艂odszym zepsu膰 umys艂 i cia艂o.

Psycholodzy podkre艣laj膮, 偶e dawanie dziecku na bardzo wczesnym etapie jego rozwoju do zabawy smartfona jest skrajn膮 nieodpowiedzialno艣ci膮. Wynika膰 mo偶e z p贸j艣cia na skr贸ty i wygodnictwa, bo przecie偶 konsekwencje dla dziecka s膮 powszechnie znane. Roczne czy dwuletnie dziecko potrzebuje poznawa膰 艣wiat, ale w spos贸b jak najbardziej tradycyjny, czyli bez u偶ycia urz膮dze艅 mobilnych. Musi anga偶owa膰 do tego wszystkie zmys艂y, aby rozwija膰 si臋 prawid艂owo.

鈥濶a tym najwcze艣niejszym etapie, powiedzmy do drugiego roku 偶ycia, dynamicznie rozwija si臋 m贸zg, zmys艂 r贸wnowagi, w臋chu, s艂uchu, wzroku, wreszcie mowa, emocje, ma艂a motoryka. Je艣li damy tak ma艂emu dziecku smartfona do r臋ki, to jak zach臋cimy go do odbierania naturalnych bod藕c贸w i nauki, interakcji z otaczaj膮cym go 艣wiatem? A to stamt膮d powinien czerpa膰 do艣wiadczenie. Zamiast s艂uchania i obserwowania ptak贸w, li艣ci na drzewie, robienia babek w piaskownicy, bujania, biegania dostaje substytut tego wszystkiego w urz膮dzeniu. W ten spos贸b przekre艣lamy mocno szans臋 na prawid艂owy rozw贸j dziecka. Dla niego ta droga na skr贸ty jest oczywi艣cie atrakcyjniejsza, wi臋c coraz ch臋tniej z niej korzysta. W smartfonie przecie偶 ca艂y czas co艣 si臋 艣wieci, przesuwa i gada. To poczucie zaanga偶owania dziecka jest jednak z艂udne, bo faktycznie na nic nie ma ono wp艂ywu, niczego prawdziwego nie do艣wiadcza. Jego sprawczo艣膰 jest bardzo ograniczona. I tego te偶 si臋 niestety uczy鈥 - wyja艣nia psycholog dzieci臋cy Maciej Frasunkiewicz z Uniwersytetu SWPS w Warszawie.

Ponadto, daj膮c dziecku urz膮dzenie, by je np. uspokoi膰 albo po prostu czym艣 zaj膮膰, kszta艂tuje si臋 w nim pewien zgubny nawyk - gdy robi si臋 nudniej, trzeba si臋gn膮膰 po smartfon. Ta na pocz膮tku, zdawa膰 by si臋 mog艂o, niewinna praktyka mo偶e zmieni膰 si臋 bardzo szybko w powa偶ne zaburzenie behawioralne. Dzieci odbieraj膮 nud臋 coraz cz臋艣ciej jako stan bardzo niepo偶膮dany, kt贸rego trzeba natychmiast si臋 pozby膰, zag艂uszy膰. Manifestuj膮 ca艂y wachlarz objaw贸w abstynencyjnych - tak jak osoba uzale偶niona, kt贸r膮 pozbawi si臋 substancji psychoaktywnej - napi臋cie, rozdra偶nienie, p艂acz, z艂o艣膰, wycofanie. To nie jest punkt wyj艣cia do inspiruj膮cych i tw贸rczych dzia艂a艅.

Zdaniem ekspert贸w do drugiego roku 偶ycia dziecko powinno zbiera膰 do艣wiadczenia na w艂asnej sk贸rze, przy wsparciu doros艂ego, a nie urz膮dzenia elektronicznego.

鈥濼o w艂a艣nie na tym etapie kszta艂tuje si臋 wi臋藕. W wielu przypadkach jednak, coraz cz臋艣ciej zast臋puje si臋 j膮 telefonem鈥 - podkre艣la psycholog.

Rozszyfrowywanie emocji coraz trudniejsze

Powszechne u偶ycie smartfon贸w przez dzieci i m艂odzie偶 zmienia te偶 spos贸b ich komunikacji. W tej chwili zauwa偶alne jest, 偶e wi臋kszo艣膰 z nich pisze do siebie wiadomo艣ci, nagrywa, ale nie dzwoni. Wyra偶anie emocji sprowadza do przes艂ania emotikonek. Kurcz膮 si臋 zatem ich relacje spo艂eczne. S膮 mniej rozleg艂e i g艂臋bokie.

鈥濼a forma pisana jest odarta z wielu niuans贸w, kt贸re s膮 dla naszego gatunku wa偶ne. Gdy piszemy, nie wyczujemy tak dobrze w jakim stanie emocjonalnym znajduje si臋 osoba po drugiej stronie. Nie wyczujemy tego, bo nie mamy szans jej us艂ysze膰, nie m贸wi膮c ju偶 o zobaczeniu. Nie jeste艣my w stanie adekwatnie reagowa膰. Przez to ubo偶ej膮 nasze relacje. Dzieci maj膮 niestety coraz wi臋kszy problem z interakcjami, wyra偶aniem tego, co czuj膮. Ten trening spo艂eczny, kt贸ry przechodzi艂o normalnie wielu z nas w dzieci艅stwie, znika. To on jest podstaw膮, by nabywa膰 kompetencje spo艂eczne, rozwija膰 si臋 emocjonalnie. Mie膰 wgl膮d w to, co si臋 faktycznie czuje. Prze偶ywanie emocji, dzielenie si臋 nimi, zara偶anie nimi wpisane jest w cz艂owiecze艅stwo. To w艂a艣nie z otoczenia powinni艣my otrzymywa膰 pog艂臋bion膮 informacj臋, jak ludzie nas odbieraj膮, a nie tylko kciuk w g贸r臋 lub w d贸艂 i to wszystko, co wiemy o nas samych. Wielu m艂odych ludzi rezygnuje z takich relacji w >>realu<<. Chowaj膮 si臋 w 艣wiecie wirtualnym. Tylko tam czuj膮 si臋 bezpieczni. A brak prawdziwych wi臋zi, kt贸re naturalnie cz臋sto wymagaj膮 pracy, by膰 mo偶e bywaj膮 trudne, rodzi z kolei coraz wi臋kszy l臋k i wycofanie. Cz艂owiek zaczyna si臋 ba膰 innych. Tego, co mo偶e us艂ysze膰. Nawet niewielka krytyka potrafi wbi膰 go w ziemi臋鈥 - wyja艣nia psycholog.

Dos艂ownie kr贸tkowzroczne podej艣cie rodzic贸w

艢wiat, jaki udost臋pnia si臋 dziecku na ma艂ym ekranie urz膮dzenia ch艂on膮 oczy, kt贸re dostarczaj膮 impuls贸w do m贸zgu. Patrzenie z bliska na zmieniaj膮ce si臋 szybko obrazy i cz臋sto zbyt mocno roz艣wietlony ekran nie s膮 oboj臋tne dla m艂odego, jeszcze nie w pe艂ni ukszta艂towanego, narz膮du wzroku. Przede wszystkim praca oka z bliska powoduje napi臋cie akomodacyjne.

鈥濷ko, 偶eby widzia艂o ostro z bliska musi skurczy膰 mi臋sie艅 rz臋skowy, kt贸ry otacza soczewk臋. To napi臋cie umo偶liwia zmian臋 jej kszta艂tu i w wyniku tego - ostre widzenie z bliska. Je偶eli ma艂y pacjent wpatruje si臋 na przyk艂ad w telefon kom贸rkowy, to mi臋sie艅 rz臋skowy ca艂y czas jest napi臋ty. To zwi臋ksza ryzyko powstania tzw. przewlek艂ego skurczu akomodacyjnego, a to sprzyja powstawaniu kr贸tkowzroczno艣ci鈥 - ostrzega dr hab. n. med. Wojciech Hautz, kierownik Kliniki Okulistyki w Instytucie - 鈥濸omnik Centrum Zdrowia Dziecka鈥 w Warszawie.

Do niedawna jeszcze dzieci ch臋tniej sp臋dza艂y czas na podw贸rku. Biega艂y, bawi艂y si臋, je藕dzi艂y na rowerze. Nie sp臋dza艂y tyle czasu przed urz膮dzeniami elektronicznymi.

鈥濿 tej chwili wi臋kszo艣膰 dzieci >>siedzi<< w telefonie. Komunikuje si臋, odrabia lekcje, sprawdza informacje i rzeczywi艣cie ci膮gle ten wzrok wbity jest w ekran. To powoduje te偶 szybsze zm臋czenie oczu鈥 - m贸wi okulista.

R贸wnocze艣nie zwraca uwag臋 na kolejny negatywny aspekt d艂u偶szego skupiania wzroku na bliskiej perspektywie w przypadku dzieci, kt贸re maj膮 niewielk膮 wad臋 wzroku.

鈥濪ziecko, kt贸re ma astygmatyzm lub nieznaczn膮 nadwzroczno艣膰 o warto艣ci na przyk艂ad 1,5 dioptrii potrafi pokona膰 te wady poprzez napi臋cie mi臋艣ni oka. Jednak przy nieskorygowanej wadzie, gdy jego wzrok koncentruje si臋 g艂贸wnie na pracy z bliska, mi臋sie艅 rz臋skowy stale jest napi臋ty i nie mo偶e pokona膰 wady. To stwarza dolegliwo艣ci np. b贸l g艂owy, b贸le oczu, obraz przestaje by膰 wyra藕ny. Dziecko wtedy niech臋tnie podejmuje prac臋 z bliska. W obecnych czasach nieskorygowane okularami, niewielkie wady wzroku 艂atwiej ulegaj膮 dekompensacji, a wi臋c szybciej pojawiaj膮 si臋 dolegliwo艣ci z powodu ci膮g艂ego napi臋cia mi臋艣nia rz臋skowego spowodowanego przewlek艂ym spogl膮daniem na smartfony czy tablety鈥 - zaznacza w rozmowie z Serwisem Zdrowie dr Hautz.

Radzi, by dzieci pracowa艂y nad rozlu藕nianiem mi臋艣ni oczu. Mog膮 przenosi膰 wzrok znad urz膮dze艅 mobilnych i patrze膰 przez jaki艣 czas w dal. Powinny robi膰 sobie przerwy w pracy z podr臋cznikiem, zeszytem lub w przegl膮daniu tre艣ci w tablecie czy smartfonie. Najlepszym rozwi膮zaniem jest oczywi艣cie spacer, ale bez 偶adnego cyfrowego urz膮dzenia w kieszeni. To za du偶a pokusa.

鈥濶ie ma oczywi艣cie jaki艣 twardych regu艂, ale je艣li dziecko pracuje np. godzin臋 skupiaj膮c wzrok na bli偶y, to powinno odpocz膮膰 co najmniej 15 minut. W wolnych chwilach oko powinno jak najcz臋艣ciej odpoczywa膰. Istotne jest te偶 to, by dzieci nie korzysta艂y z elektroniki w ciemno艣ci, bo powstaje za du偶y kontrast. Ciemne pomieszczenie i jasny ekran smartfona. To jest bardzo m臋cz膮ce dla oka鈥 - podsumowuje ekspert.

Smartfonowa szyja i pewien zmys艂, kt贸ry mo偶na utraci膰

M艂ode cia艂o, zastygaj膮c praktycznie w bezruchu z pochylon膮 do przodu g艂ow膮, by oddawa膰 si臋 odbieraniu 偶ycia wirtualnego przez smartfon, nara偶one jest tak偶e na dodatkowe obci膮偶enie odcinka szyjnego kr臋gos艂upa. Schorzenie to doczeka艂o si臋 szybko odpowiedniego okre艣lenia - smartfonowa szyja. Notoryczne pochylanie g艂owy nad urz膮dzeniem to powszechny obrazek na ulicy czy w komunikacji miejskiej. Grozi nie tylko urazem ko艅czyn, ale tak偶e w d艂u偶szej perspektywie napi臋ciowymi zespo艂ami b贸lowymi szyi i g艂owy, rozwojem dyskopatii oraz zwyrodnieniem staw贸w kr臋gos艂upa.

鈥濼rzeba zdawa膰 sobie spraw臋 z tego, 偶e pochylanie g艂owy do k膮ta 60 stopni, daje przeci膮偶enia w odcinku szyjnym wynosz膮ce 27-30 kg. G艂owa doros艂ego wa偶y oko艂o 5 kg i im wi臋ksze jej pochylenie, tym wi臋ksze przeci膮偶enie powstaje w kr臋gos艂upie鈥 - zwraca uwag臋 Micha艂 K艂osek, fizjoterapeuta, cz艂onek Krajowej Rady Fizjoterapeut贸w i Stowarzyszenia Fizjoterapia Polska.

Dodatkowo u dzieci, kt贸re przyklejone s膮 do ekran贸w smartfon贸w, laptop贸w, komputer贸w zmienia si臋 percepcja w艂asnego cia艂a.

鈥濷dczuwanie w艂asnego cia艂a to jest pewien zmys艂. Ten zmys艂 wymaga intensywnych bod藕c贸w, 偶eby osi膮gn膮膰 taki poziom rozwoju, kt贸ry da nam prawid艂ow膮 percepcj臋 cia艂a i otoczenia. W stawach naszego cia艂a znajduj膮 si臋 receptory czucia g艂臋bokiego, kt贸re odpowiadaj膮 za zbieranie informacji z ca艂ego aparatu ruchu. To one informuj膮 nas jak u艂o偶one jest nasze cia艂o. Ten zmys艂 mo偶na jednak os艂abi膰. Zwi膮zane jest to z nieodpowiedni膮 albo po prostu z niewystarczaj膮c膮 stymulacj膮. Obserwuj臋, 偶e coraz m艂odsze dzieci zaczynaj膮 mie膰 coraz gorsz膮 relacj臋 z w艂asnym cia艂em, coraz gorzej je czuj膮 i nim zarz膮dzaj膮鈥 - wskazuje ekspert na konsekwencje zatracania si臋 w 艣wiecie cyfrowym przez najm艂odszych.

殴r贸d艂o: Serwis Zdrowie / PAP