艢wiatowy Tydzie艅 Wiedzy o Antybiotykach.

W listopadzie obchodzony jest 艢wiatowy Tydzie艅 Wiedzy o Antybiotykach, ustanowiony przez WHO w celu zwr贸cenia uwagi na rosn膮cy problem globalnej oporno艣ci na 艣rodki przeciwdrobnoustrojowe i zach臋cenia do przeciwdzia艂ania temu zjawisku, mi臋dzy innymi dzi臋ki zmianom systemowym. Z tej okazji polscy eksperci wypracowali rekomendacje, kt贸re s膮 wa偶nym g艂osem w tym obszarze.
W listopadzie obchodzony jest 艢wiatowy Tydzie艅 Wiedzy o Antybiotykach, ustanowiony przez WHO w celu zwr贸cenia uwagi na rosn膮cy problem globalnej oporno艣ci na 艣rodki przeciwdrobnoustrojowe i zach臋cenia do przeciwdzia艂ania temu zjawisku, mi臋dzy innymi dzi臋ki zmianom systemowym. Z tej okazji polscy eksperci wypracowali rekomendacje, kt贸re s膮 wa偶nym g艂osem w tym obszarze.

Wed艂ug WHO problem antybiotykooporno艣ci stanowi realne zagro偶enie dla ludzko艣ci, a pandemia COVID-19 jeszcze bardziej spot臋gowa艂a to zjawisko. Jak wynika z danych opublikowanych w czasopi艣mie 鈥濴ancet鈥 w 2019 r. na 艣wiecie zmar艂o 4,95 mln pacjent贸w z powodu zaka偶e艅 wywo艂anych przez bakterie oporne na antybiotyki, z tego 1,27 mln przez bakterie oporne na wszystkie dost臋pne antybiotyki1. 艢wiatowa Organizacja Zdrowia szacuje, 偶e je艣li nie zostan膮 podj臋te konkretne dzia艂ania, do 2050 roku na ca艂ym 艣wiecie roczna liczba zgon贸w wywo艂anych antybiotykooporno艣ci膮 mo偶e wynie艣膰 nawet 10 milion贸w.

Niepokoj膮ce statystyki

Zanim 艣wiat pozna艂 antybiotyki ludzie umierali z powodu zaka偶e艅 bakteryjnych, takich jak zapalenie p艂uc lub infekcje po zabiegach chirurgicznych. Wraz z rozwojem ery antybiotyk贸w zacz臋艂y pojawia膰 si臋 bakterie oporne na ich dzia艂anie, z pocz膮tku nie stanowi艂o to a偶 tak powa偶nego problemu. Jednak w zwi膮zku z nadu偶ywaniem antybiotyk贸w, bakterie wypracowa艂y odpowiednie mechanizmy do walki z nimi.

鈥濪zi艣 problem antybiotykooporno艣ci jest powa偶nym zagro偶eniem dla zdrowia publicznego stale rosn膮cym w zwi膮zku z nadu偶ywaniem i niew艂a艣ciwym stosowaniem antybiotyk贸w, mi臋dzy innymi w ambulatoriach, szpitalach, weterynarii, rolnictwie鈥 - m贸wi dr hab. Anna Staniszewska, prezes Fundacji Obywatele Zdrowo Zaanga偶owani i adiunkt z Katedry i Zak艂adu Farmakologii Do艣wiadczalnej i Klinicznej WUM.

Skuteczn膮 walk臋 z antybiotykooporno艣ci膮 i nadu偶ywaniem antybiotyk贸w uniemo偶liwia brak wiarygodnych i aktualnych danych. Te z 2019 roku pokazuj膮 jednak, 偶e liczba zgon贸w w naszym kraju spowodowanych zaka偶eniami wywo艂anymi przez bakterie oporne na antybiotyki jest wi臋ksza ni偶 tych z powodu m.in. zaburze艅 neurologicznych, cukrzycy, chor贸b uk艂adu trawiennego, chor贸b nerek, gru藕licy czy przewlek艂ych chor贸b uk艂adu oddechowego. W tym samym roku w Polsce odnotowano 5 600 zgon贸w bezpo艣rednio zwi膮zanych z oporno艣ci膮 na antybiotyki i 24 100 zgon贸w po艣rednio zwi膮zanych z tym zjawiskiem2.

Koszty ekonomiczne i spo艂eczne

Wed艂ug profesora Marcina Czecha z Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego przeci臋tne zu偶ycie antybiotyk贸w w Polsce jest wi臋ksze ni偶 艣rednia europejska.

鈥濵a to swoje konsekwencje ekonomiczne, w postaci ponoszenia nieuzasadnionych koszt贸w niepotrzebnej farmakoterapii, z艂ego doboru antybiotyk贸w czy przed艂u偶aj膮cej si臋 hospitalizacji, co z kolei przek艂ada si臋 na koszty zwolnie艅 lekarskich. W Unii Europejskiej przeznacza si臋 oko艂o 1,5 mld euro na koszty zwi膮zane z niew艂a艣ciw膮 antybiotykoterapi膮, z kolei w USA jest to 20 mld dolar贸w鈥 - m贸wi profesor Marcin Czech z Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego i wskazuje na dzia艂ania, kt贸re nale偶a艂oby rozpocz膮膰 natychmiast, by skutecznie walczy膰 ze zjawiskiem antybiotykooporno艣ci. Wymienia w艣r贸d nich: edukacj臋 od najm艂odszych lat (aby zwi臋kszy膰 艣wiadomo艣膰 na temat antybiotykooporno艣ci), gromadzenie danych na temat zu偶ycia antybiotyk贸w, zmniejszanie liczby zaka偶e艅 poprzez odpowiednie zasady sanitarne (szczeg贸lnie w POZ) oraz racjonalizacj臋 stosowania antybiotyk贸w w medycynie i weterynarii.

D艂uga lista zagro偶e艅

Du偶ym wyzwaniem dla epidemiolog贸w, mikrobiolog贸w czy wirusolog贸w s膮 migracje na terenie ca艂ej Europy zwi膮zane z sytuacj膮 polityczn膮. W zwi膮zku z nap艂ywem uchod藕c贸w z Ukrainy, najcz臋艣ciej nieszczepionych, powracaj膮 do Polski choroby niemal ju偶 zapomniane. Na to wszystko nak艂ada si臋 kwestia nadu偶ywania antybiotyk贸w (przypisywanie lek贸w na zapas) oraz niech臋膰 do szczepie艅. Wsp贸lnym elementem obu zjawisk jest brak zaufania spo艂ecze艅stwa do ochrony zdrowia i nadmierne samoleczenie tym, 鈥瀋o zosta艂o w domu po poprzednich chorobach鈥.

Osobn膮 kwesti膮 s膮 szpitalne zespo艂y ds. zaka偶e艅 szpitalnych, kt贸rych personel powinien mie膰 decyduj膮cy wp艂yw na to, jak w danej plac贸wce uregulowane i egzekwowane s膮 wytyczne dotycz膮ce poda偶y antybiotyk贸w.

Rekomendacje 艣rodowiska

Problem antybiotykooporno艣ci by艂 szeroko dyskutowany podczas okr膮g艂ego sto艂u zatytu艂owanego 鈥濧ntybiotykooporno艣膰 2023 鈥 i co dalej?鈥, kt贸ry odby艂 si臋 w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Wzi臋li w nim udzia艂: prof. Ewa Augustynowicz-Kope膰, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Mikrobiolog prof. Aneta Nitsch-Osuch, kierownik Zak艂adu Medycyny Spo艂ecznej i Zdrowia Publicznego WUM, prof. Dagmara Mirowska-Guzel, Kierownik Katedry i Zak艂adu Farmakologii Do艣wiadczalnej i Klinicznej WUM, prof. Justyna Kowalska z Kliniki Chor贸b Zaka藕nych dlaDoros艂ych WUM, prof. Marcin Czech, prezes Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego, dr hab. Ernest Kuchar z Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, dr Iwona Korzeniewska-Rybicka z Katedry i Zak艂adu Farmakologii Do艣wiadczalnej i Klinicznej WUM, dr hab. Daniel Szulczyk z Katedry i Zak艂adu Biochemii WUM i lek. Artur Prusaczyk, cz艂onek Rady Naukowej IFIC Polska. Celem debaty eksperckiej by艂o om贸wienie aktualnej sytuacji, wyzwa艅 oraz kierunk贸w zmian systemowych, kt贸re maj膮 pom贸c w walce z antybiotykooporno艣ci膮. Uczestnicy dyskusji zgodzili si臋, 偶e dzia艂ania nale偶y podj膮膰 w trybie pilnym i 偶e powinny one by膰 na bie偶膮co aktualizowane.

Wskazywali ponadto na: potrzeb臋 stworzenia odpowiednich baz danych, kt贸re b臋d膮 monitorowa膰 zu偶ycie antybiotyk贸w na poziomie POZ, AOS oraz szpitali; wypracowanie jasnych wytycznych, w jakich przypadkach nale偶y wdro偶y膰 antybiotykoterapi臋, a w jakich nie (opracowanie negatywnej listy rozpozna艅); umo偶liwienie m.in. cz艂onkom zespo艂贸w kontroli zaka偶e艅 szpitalnych posiadania decyduj膮cego wp艂ywu na poda偶 antybiotyk贸w w danej plac贸wce; konieczno艣膰 stworzenia map epidemiologicznych, kt贸rymi b臋d膮 mogli pos艂ugiwa膰 si臋 lekarze rodzinni. Eksperci podkre艣lali tak偶e potrzeb臋 prowadzenia nieustaj膮cej kampanii edukacyjnej promuj膮cej szczepienia ochronne jako narz臋dzie walki z antybiotykooporno艣ci膮.

Konieczno艣膰 zmian systemowych

Aby walka z antybiotykooporno艣ci膮 by艂a skuteczna, niezb臋dne jest podj臋cie dzia艂a艅 na szczeblu centralnym, na przyk艂ad w resorcie zdrowia, kt贸ry powinien m.in. d膮偶y膰 do wprowadzenia organizacji poda偶y antybiotyk贸w w podstawowej opiece zdrowotnej. Efektywno艣膰 wszelkich dzia艂a艅 by艂aby jeszcze wi臋ksza, gdyby mia艂y one charakter mi臋dzyresortowy (wsp贸艂praca z Ministerstwem Edukacji i Nauki, Ministerstwem Rolnictwa, Ministerstwem 艢rodowiska).

鈥濪u偶ym uprawieniem by艂oby wprowadzenie Strategii Narodowej/ Narodowego Programu dotycz膮cego antybiotyk贸w, kt贸ry by艂by stale finansowany 鈥 m贸wi Anna Staniszewska. 鈥 Do prac nad nim powinni zosta膰 zaanga偶owani eksperci z rynku, kt贸rzy czuwaliby nad wprowadzeniem odpowiednich zmian w systemie ochrony zdrowia. Dlatego ciesz臋 si臋, 偶e efektem debaty WUM jest wypracowanie dokumentu, kt贸ry my jako Fundacja b臋dziemy mogli dostarczy膰 decydentom. Mam nadziej臋, 偶e tym samym uda nam si臋 zainicjowa膰 szersz膮 debat臋 na ten temat do kt贸rej b臋d膮 do艂膮cza膰 kolejne podmioty. Sam dokument nie jest inicjatyw膮 jednorazow膮, st膮d ju偶 teraz zapraszam do wsp贸lnej dyskusji鈥.

Oporno艣膰 na antybiotyki jest zagro偶eniem dla zdrowia i 偶ycia. Skuteczno艣膰 stosowania antybiotyk贸w, a wi臋c mo偶liwo艣膰 leczenia zaka偶e艅 i chor贸b bakteryjnych zale偶y od ich rozs膮dnego ordynowania i za偶ywania.

[1] Antimicrobial Resistance Collaborators.Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis; Lancet 2022; 399: 629鈥55, published Online January 20, 2022 https://doi.org/10.1016/ S0140-6736(21)02724-0

[2] The burden of antimicrobial resistance (AMR) in Poland, Institute for Health Metrics and Evaluation

殴r贸d艂o informacji: PAP / Fundacja Obywatele Zdrowo Zaanga偶owani