Ukraina — i jej cena za wolność

Droga Ukrainy do niezależności od Rosji była bardzo skomplikowana i miała bardzo tragiczne, jak i krwawe epizody.

Ostatecznie wydawało się, że rozpad w 1991 r. Związku Radzieckiego i uzyskanie przez Ukrainę niepodległości zakończy tę dramatyczną i uporczywą walkę o niezależność. W kolejnych dekadach skupiono sią na budowaniu państwa i jego struktur. Ukraińcy borykali się z wieloma problemami, z odziedziczoną po sowieckiej władzy korupcją, problemami demograficznymi i ustawiczną polityczna i gospodarczą presją ze strony Rosji.

Przypomnijmy kilka podstawowych informacji

Przed 2014 r. Ukraina liczyła około 44 mln mieszkańców i była, pod względem ludności i obszaru, jednym z większych krajów Europy. Jej gospodarka opierała się na rolnictwie (znacząca część eksportu), przemyśle oraz energetyce. Niestety, wszystkie sektory gospodarki odczuwały słabość instytucji państwowych, co ujemnie wpływało i często hamowało ich rozwój. Jednak możemy śmiało powiedzieć, że do roku 2014 krok po kroku następowała stabilizacja zarówno polityczna, jak i gospodarcza.

Przełomem pokojowego rozwoju stał się rok 2014, w którym do działań przystąpiła Rosja.

W marcu 2014 roku Rosja, naruszając międzynarodowe prawo i integralność terytorialną Ukrainy, przeprowadziła aneksję Półwyspu Krymskiego. Wkrótce potem prorosyjscy separatyści ogłosili niepodległość w części obwodów donieckiego i ługańskiego (Donbas), co doprowadziło do trwających walk między siłami ukraińskimi i wspieranymi przez Rosję bojówkami.

Od 2014 do połowy 2021 r. w konflikcie w Donbasie zginęło ok. 13,200 osób, a kolejne dziesiątki tysięcy zostało rannych. Straty gospodarcze w latach 2014–2015 szacowano na 15–20% PKB Ukrainy, a ogólne straty ekonomiczne w tamtym okresie wyniosły od 50 do 150 miliardów dolarów. Jak na dźwigające się z długów państwo były to ogromne straty.

Ponad osiem lat konfliktu wymusiło w 2022 r. w Ukrainie falę emigracji zewnętrznej i migracji wewnętrznej. Dopiero dane z lat późniejszych pokazują, jak głębokie były to konsekwencje.

Straty ludzkie od 2014 r. obejmują zarówno ofiary śmiertelne, jak i rannych oraz ludzi, którzy stracili pracę lub musieli opuścić rodzinne domy. Wspomniane dane z konfliktu donbaskiego obejmowały dziesiątki tysięcy ofiar śmiertelnych i rannych.

Emigracja oraz przemieszczanie się wewnątrz kraju tysięcy ludzi wpłynęło na rozwój kraju i spowodowało poważne straty gospodarcze. Od pierwszych lat konfliktu Ukraina traciła znaczące części PKB, nastąpił kryzys demograficzny a emigracja młodych pracowników osłabiały potencjał wzrostu.

Ale piekło wojny pełnoskalowej dopiero miało nastąpić. 24 lutego 2022 r. nastąpiła inwazja Rosji na dalsze obszary kraju.

Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na terytorium Ukrainy, która przerodziła się w największą wojnę na terytorium Europy od czasów II wojny światowej.

Dokładne liczby strat wojennych ostatnich czterech lat są trudne do ustalenia. Różne źródła analityczne podają szeroki zakres szacunków, obejmujący zarówno żołnierzy, jak i cywilów:

Według międzynarodowych analiz na początku 2026 r. całkowite straty militarne obu stron mogą sięgać blisko 2 milionów żołnierzy rannych lub zabitych. Uważa się, że straty rosyjskie są większe niż ukraińskie. Według części analiz, liczba zabitych ukraińskich żołnierzy, oceniana jest w setkach tysięcy, choć dane różnią się między źródłami.

Ofiarami tej wojny są również osoby cywilne: tylko w 2025 r. zarejestrowano ponad 2.500 zabitych i 12 000 rannych, przy czym rzeczywista liczba jest prawdopodobnie wyższa.

Ogromne są także straty gospodarcze: według raportu statystycznego szacunkowe straty ekonomiczne Ukrainy w okresie od 2022 do połowy 2026 r. mogą wynieść około 589 miliardów dolarów, z czego największe straty poniosły sektor przemysłowy (przede wszystkim energetyczny) i rolniczy (tysiące hektarów zaminowanych przez Rosjan pól uprawnych).

Jak pisałam powyżej skutkiem wojny są również emigracje (przemieszczenia) wewnątrz kraju i uchodźcy wojenni.

Według dostępnych danych i analiz Ukrainę opuściło lub przemieściło się w jej obszarze ponad 10,6 miliona osób – w tym około 3,7 miliona jako uchodźcy, którzy zamieszkali poza granicami oraz 6,9 miliona wewnętrznie przesiedlonych. To około 24% populacji kraju sprzed inwazji.

Uchodźcy ukraińscy znaleźli azyl głównie w krajach UE, przy czym wielu pozostało w Polsce, Niemczech i innych państwach.

Jak duże straty terytorialne poniosła Ukraina w wyniku pelnoskalowej wojny?

Po czterech latach wojny Rosja kontroluje fragmenty terytorium Ukrainy, w tym części wschodnich obwodów Donieckiego, Ługańskiego, oraz częściowo obwody Chersoń i Zaporoże. Ogólna zajęta powierzchnia to nadal ułamek terytorium Ukrainy; mimo początkowych rozległych zdobyczy, postępy rosyjskie zostały zatrzymane się w kolejnych latach.

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych i humanitarnie druzgocących aspektów wojny jest bezprawne deportowanie ukraińskich dzieci:

Liczba uprowadzonych dzieci: według danych ukraińskich władz od początku inwazji do Rosji i terytoriów pod kontrolą Rosji trafiło około 20 000 ukraińskich dzieci.

Tylko niewielka część z nich poprzez akcje humanitarne powróciła do Ukrainy.

W jakim celu Rosja wywozi ukraińskie dzieci? Cel jest oczywisty. Maja z nich wyrosnąć Rosjanie, a ich ukraińska tożsamość ma zostać z nich wyparta. Uprowadzone dzieci są często pozbawiane dostępu do ukraińskiej kultury i języka, otrzymują rosyjskie dokumenty, przymusowo są wychowywane w duchu ideologii rosyjskiej i — według raportów — część trafia do ośrodków, gdzie odbywa się programowa re-edukacja, a nawet szkolenia wojskowe.

Międzynarodowe organizacje uznały takie praktyki za możliwe złamanie konwencji genewskich i element wymuszonej asymilacji ludności.

Mówiąc o stratach lub skutkach wojny, nie sposób pominąć, wspomniane powyżej pokrótce straty zniszczonej infrastruktury, jak i rozmiar zaminowanych obszarów.

Wojna spowodowała ogromne zniszczenia infrastruktury cywilnej — od systemów energetycznych, przez sieci wodociągowe, po drogi i mosty. Znaczna część terenów wokół linii frontu została zaminowana przez obie strony konfliktu, co stwarza długotrwałe ryzyko dla ludności cywilnej oraz utrudnia odbudowę i powrót przesiedleńców. Dane o zaminowanych obszarach zmieniają się dynamicznie wraz z frontem działań, ale raporty mówią o tysiącach kilometrów kwadratowych pól i dróg z pułapkami wybuchowymi, które będą neutralizowane przez wiele lat. 

Podsumowanie

Ukraina to kraj o bogatej historii i ogromnym potencjale, który stoi dziś przed jednym z największych kryzysów w swojej nowoczesnej historii. Straty ludzkie i gospodarcze po aneksji Krymu i konflikcie w Donbasie były już poważne — pełnoskalowa inwazja Rosji w 2022 roku je znacznie pogłębiła. Miliony ludzi uciekły przed wojną, tysiące straciły życie, a dziesiątki tysięcy dzieci są bezpośrednio dotknięte brutalnymi praktykami wojennymi, w tym deportacją i rusyfikacją.

Utrzymująca się wojna pozostawia trwałe blizny nie tylko na mapie Europy, lecz także w rodzinach i społecznościach, których odbudowa zajmie dekady.

Walka Ukraińców o niezależność i wolność jest bezprzykładnym dowodem na głęboką kulturową tożsamość i potęgę woli samostanowienia.

_{(Zdjęcia: serwis X Andrja Jermaka)}

Kinga Hartmann-Wóycicka
Fundacja Pamięć Edukacja Kultura