Uczniowie LO Cogito wyróżnieni w finale ogólnopolskiego projektu edukacyjnego
Grupa uczniów ze zgorzeleckiego LO Cogito pod opieką nauczycielki polskiego Aleksandry Pietrańczyk została wyróżniona spośród 39 grup z całej Polski, które wzięły udział w Finale ogólnopolskiego projektu historyczno-edukacyjnego „Pamięć miejsca, miejsca pamięci” w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego w piątek 12 czerwca. Gościem honorowym wydarzenia był Andrzej Poczobut, który zapoznał się z prezentacjami zespołów oraz wygłosił przemówienie do uczestników. 13 czerwca uczestnicy finału zwiedzili Warszawę, w tym Pałac Prezydencki.
Specjalne wyróżnienie otrzymali zwycięzcy plebiscytu na najciekawsze stoisko „giełdy projektów”: „Poszukiwacze historycznych śladów” - grupa z Liceum Ogólnokształcącego Cogito z Oddziałami Dwujęzycznymi ze Zgorzelca, która wybrała na temat projektu niemiecki przejściowy obóz dla Żydów w Prędocicach. Co ważne, by przywrócić pamięci to zapomniane miejsce, grupa musiała zmierzyć się z wieloma trudnościami, pośród których było ustalenie położenia dawnego obozu. Opiekunką grupy była nauczycielka polskiego, Aleksandra Pietrańczyk.
– Udział w projekcie „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”, organizowanym przez Instytut Pileckiego, był dla mnie i moich uczniów bardzo ważnym i cennym doświadczeniem – mówi Aleksandra Pietrańczyk, opiekunka wyróżnionej grupy „Poszukiwacze historycznych śladów” ze zgorzeleckiego LO Cogito – a zdobycie wyróżnienia w konkursie na najlepsze stoisko za kreatywne podejście, estetykę i pomysłowość w prezentowaniu, niezwykle radosnym uwieńczeniem naszej pracy, ale i niemałym zaskoczeniem, gdyż każde ze stanowisk miało w sobie coś wyjątkowego, niepowtarzalnego i my również mieliśmy swoich kandydatów do wyróżnienia, na których zagłosowaliśmy. Naszym zdaniem, biorąc pod uwagę ideę i cel projektu, w tym wydarzeniu wszyscy są zwycięzcami, gdyż każdy ze zrealizowanych tematów stanowi cenny wkład w pielęgnowanie pamięci oraz budowanie lokalnej świadomości historycznej – podkreśliła Aleksandra Pietrańczyk. – Pierwsza edycja projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci” to według nas 39 pięknie opowiedzianych historii o ludziach, wydarzeniach i miejscach, będących częścią naszych małych ojczyzn i choć należą one do przeszłości, żyją właśnie dzięki takim inicjatywom oraz ludziom, którzy chcą poświęcić swój czas i włożyć w nie kawałek swojego serca, aby dodać im blasku lub sprawić, by na nowo ożyły.
Ogólnopolski projekt Instytutu Pileckiego „Pamięć miejsca, miejsca pamięci” polega na odkrywaniu, badaniu i dokumentowaniu historii związanych z lokalnymi miejscami pamięci. Reprezentanci zespołów które ukończyły projekt przyjechali 12 czerwca do Warszawy na finał wydarzenia, podczas którego przedstawili efekty kilku miesięcy swej pracy. Spotkali się także z ekspertami, którzy indywidualnie omówili ich prezentacje. Patronat medialny nad wydarzeniem objęło Polskie Radio RDC.
Finałowy zjazd rozpoczął się uroczystym spotkaniem wszystkich zaproszonych w auliInstytutu Pileckiego. Zgromadzonych przywitał p.o. dyrektora Instytutu Karol Madaj. W szczególny sposób przywitał Gościa Specjalnego – Andrzeja Poczobuta:
– Mamy dziś zaszczyt gościć człowieka, który udowodnił, że wolność sumienia nie da się zamknąć w więziennej celi – powiedział dyrektor Karol Madaj, witając wszystkich zebranych uczestników.
Wizyta Andrzeja Poczobuta podczas finału ogólnopolskiego projektu historyczno-edukacyjnego „Pamięć miejsca, miejsca pamięci” miała wyjątkowo ważne i symboliczne znaczenie również dla niego samego.
– Ci ludzie, którzy żyli przed nami, którzy przeszli doświadczenie walki z obydwoma totalitaryzmami, dzisiaj już nie mogą opowiedzieć swojej historii. Dzisiaj większości z nich już nie ma, ale została po nich pamięć – zwrócił się Andrzej Poczobut do uczestników finałowej gali. – Kiedyś i my odejdziemy gdy nasze życie się skończy. I będzie pytanie, co po nas pozostanie. Ja wierzę, że pozostanie po nas pamięć. I właśnie dlatego, żeby pamiętano o nas, my powinniśmy pamiętać o tych, którzy byli przed nami. Dziękuję wam za to, co robicie – powiedział Andrzej Poczobut. – (…)I ja wierzę, że te miejsca pamięci będą ważne nie tylko dla was, ale też dla tych, którym tę historię opowiecie. Bardzo wam za to dziękuję.
Finałowa „giełda projektów” i uroczyste zakończenie
Projekt „Miejsca pamięci, pamięć miejsca” nie ma charakteru konkursu. Wszystkie grupy, które wypełniły zadania projektowe, zostały zaproszone na finał i zaprezentowały owoce swojej pracy w siedzibie Instytutu Pileckiego na „giełdzie projektów” – na indywidualnychstoiskach, które każdy urządzał według własnego pomysłu. Podczas „giełdy” stoiska były odwiedzane zarówno przez innych uczestników finału, a także przez grono ekspertów, którzyzapoznawali się z prezentacjami oraz udzielali porad i wskazówek. Równolegle odbył się plebiscyt, w którym sami uczestnicy głosowali na najatrakcyjniejsze stoisko.
Wydarzenie zakończył panel ekspertów, podczas którego podsumowano projekt oraz stoiska prezentujące efekty prac. W szczególny sposób doceniono wysoki poziom zarówno poszukiwań badawczych jak i twórcze podejście do finałowych prezentacji. Eksperci zwrócili uwagę, że tak wspaniałe efekty możliwe były w dużej mierze dzięki współpracy wielu osób o różnych umiejętnościach, z różnych środowisk czy pokoleń. Z uznaniem podkreślili, że większość projektów nie kończy się na warszawskim finale, ale będzie żyło nadal, w kolejnych działaniach, które już są planowane albo ich realizacja już się rozpoczęła w miejscowościach z których pochodzą uczestnicy.
Na zakończenie rozdane zostały dyplomy uczestnictwa dla wszystkich grup zakwalifikowanych do finału. Specjalne wyróżnienie otrzymali zwycięzcy plebiscytu na najciekawsze stoisko „giełdy projektów”: „Poszukiwacze historycznych śladów” - grupa zLO Cogito w Zgorzelcu, która wybrała na temat projektu niemiecki przejściowy obóz dla Żydów w Prędocicach. Co ważne, by przywrócić pamięci to zapomniane miejsce, grupa musiała zmierzyć się z wieloma trudnościami, pośród których było ustalenie położenia dawnego obozu.
Do grona ekspertów projektu zaproszeni zostali:
- Karolina Kolbuszewska, dyrektorka Muzeum Domu Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej, edukatorka i pomysłodawczyni wielu projektów edukacyjnych,
- Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, projektant wielu edukacyjnych gier planszowych, m.in. słynnej „Kolejki”, jeden z twórców Muzeum Domu Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej i jego były dyrektor,
- Łukasz Mieszkowski, zastępca dyrektora Instytutu Pileckiego, historyk i artysta, autor m.in. projektu Muzeum i Miejsca Pamięci w Sobiborze,
- Wojciech Saramonowicz, kierownik Działu Historii Mówionej i Produkcji Filmowych Instytutu Pileckiego, scenarzysta i reżyser wielu historycznych filmówdokumentalnych,
- Jacek Staniszewski, zastępca kierownika Działu Edukacji Instytutu Pileckiego,
- Anna Stróż-Pawłowska, historyczka sztuki, w Instytucie Pileckiego zajmująca się naukowo badaniem miejsc pamięci, była dyrektorka Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej,
- Marcin Urbanek, kierownik Działu Upamiętnień Instytutu Pileckiego, architekt, współtwórca wielu upamiętnień, m.in. Muzeum i Miejsca Pamięci w Sobiborze.
- Jadwiga Wędrychowicz, działaczka społeczna, opiekunka miejsc pamięci w Bieczu związanych z postacią jej dziadka, Józefa Pruchniewicza, upamiętnionego w programie „Zawołani po imieniu” poświęconym Polakom zamordowanym za ratowanie Żydów.
O projekcie
Nawet najbardziej niepozorna miejscowość kryje swoją historię. Czasem zapisano ją na kamieniu, tablicy czy zabytkowym murze. Innym razem, przeciwnie, nie została jeszcze utrwalona – żyje w ludzkiej pamięci, w opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. „Pamięć miejsca, miejsca pamięci” to projekt, który zachęca do odkrywania i utrwalania tych wyjątkowych historii na mapie mentalnej danej wspólnoty. Instytut Pileckiego zaproponował, by utrwalone historie jak najszerzej zaprezentować, skatalogować, a ich dokumentację przekazać do lokalnej biblioteki lub muzeum – by każdy zainteresowany mógł do niej trafić nawet gdy zabraknie osób pamiętających dawne wydarzenia.
Projekt wystartował w listopadzie 2025 r. Wyzwanie podjąć mógł każdy, kto stworzył w swojej miejscowości grupę zaangażowanych osób w dowolnym wieku. Od lutego do końca maja trwało dokumentowanie wybranych „miejsc pamięci” – w tym czasie uczestnicy mogli liczyć na merytoryczne wsparcie ekspertów z Instytutu. Przedstawiciele wszystkich grup, które pomyślnie ukończyły działania projektowe i przesłały organizatorom sprawozdania, zostali zaproszeni do Warszawy na uroczysty Finał.
Szczegółowe informacje o projekcie i materiały instruktażowe na stronie Instytutu Pileckiego.
Źródło: Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego