Kiedy tato ma prawo do płatnego urlopu po narodzinach dziecka
Z płatnego urlopu może skorzystać nie tylko mama. Takie uprawnienia przysługują również ojcu dziecka. Może on zostać z dzieckiem w ramach nie tylko z najpopularniejszego urlopu ojcowskiego, ale także z urlopu rodzicielskiego, a w określonych sytuacjach nawet z części urlopu macierzyńskiego.
Podstawowym warunkiem do tego, żeby tata mógł przejąć opiekę nad dzieckiem jest jego ubezpieczenie. To właśnie ojcowie objęci ubezpieczeniem chorobowym, m.in. z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenia czy prowadzonej działalności gospodarczej, mają prawo do dwutygodniowego urlopu ojcowskiego i chętnie z niego korzystają.
Od stycznia do końca kwietnia 2026 roku ZUS wypłacił w całym kraju 42,8 tys. zasiłków za okres urlopu ojcowskiego. W całym 2025 roku liczba wypłaconych zasiłków wyniosła 137,1 tys., natomiast w 2024 roku – 162,3 tys. – informuje Iwona Kowalska-Matis, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS
w województwie dolnośląskim.
Na Dolnym Śląsku w pierwszych czterech miesiącach 2026 roku wypłacono 3,1 tys. zasiłków macierzyńskich za okres urlopu ojcowskiego. W całym 2025 roku było ich 9,8 tys. w tym:
- Oddział ZUS w Legnicy: 2452 (w 2024 – 2991 a w 2021 -3692)
- Oddział ZUS w Wałbrzychu: 2174 (w 2024 – 2576 a w 2021 - 3229)
- Oddział ZUS we Wrocławiu: 5301 (w 2024 – 6147 a w 2021 - 7151)
- Z urlopu ojcowskiego mogą korzystać tylko ojcowie. Przysługuje on zarówno po urodzeniu dziecka, jak i w przypadku jego przysposobienia. Za okres urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku a sam urlop trwa dwa tygodnie i może zostać wykorzystany jednorazowo lub w dwóch częściach, z których żadna nie może być krótsza niż tydzień. Części urlopu nie muszą przypadać bezpośrednio po sobie – wyjaśnia Kowalska-Matis.
Według rzeczniczki, tata ma prawo wziąć urlop ojcowski do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia.
W przypadku przysposobienia dziecka urlop można wykorzystać w ciągu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o adopcji, nie później jednak niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
Urlop macierzyński niekiedy także dla taty
W przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego przysługuje przez 20 tygodni. W przypadku narodzin lub przyjęcia na wychowanie bliźniąt okres ten wynosi 31 tygodni, trojaczków – 33 tygodnie, czworaczków – 35 tygodni, a pięciorga i większej liczby dzieci – 37 tygodni.
- Jednak zawsze pierwsze 14 tygodni urlopu macierzyńskiego jest zarezerwowane wyłącznie dla matki. Ojciec dziecka może przejąć opiekę nad noworodkiem w tym czasie jedynie w szczególnych sytuacjach, np. w razie śmierci matki lub porzucenia przez nią dziecka – opowiada Iwona Kowalska-Matis. - Po wykorzystaniu przez matkę co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego może ona zrezygnować z jego pozostałej części i wrócić do pracy. Wówczas niewykorzystaną część urlopu może przejąć ubezpieczony ojciec dziecka - dodaje.
Ojcowie dostają także zasiłek macierzyński
W całym kraju w pierwszych czterech miesiącach 2026 roku ZUS wypłacił zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego 1665 ojców. W całym 2025 roku świadczenie to otrzymało 5027 ojców,
a w 2024 roku – 6163.
W województwie dolnośląskim od stycznia do kwietnia 2026 roku zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego wypłacono 154ojcom. W całym 2025 roku było ich 183, natomiast w 2024 roku – 237.
Coraz więcej ojców korzysta z urlopu rodzicielskiego
Choć nadal to najczęściej mamy sprawują opiekę nad dziećmi, coraz więcej ojców decyduje się na skorzystanie z urlopu rodzicielskiego. To m.in. efekt zmian wprowadzonych w związku z dyrektywą work-life balance, które zachęcają ojców do większego zaangażowania w opiekę nad dziećmi.
Urlop rodzicielski nawet do 43 tygodni
W przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka urlop rodzicielski wynosi
41 tygodni, a w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka – 43 tygodnie.
W ramach urlopu rodzicielskiego matka może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie, a w przypadku porodu mnogiego 34 tygodnie. Pozostałe 9 tygodni jest zarezerwowane wyłącznie dla drugiego rodzica. Oznacza to, że matka nie może przejąć tej części urlopu, jeśli ojciec z niej nie skorzysta.
Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo lub podzielić maksymalnie na pięć części. Ostatnia część urlopu może przypadać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6. rok życia. W przypadku dziecka przyjętego na wychowanie termin ten upływa odpowiednio po ukończeniu przez dziecko 7., 10. lub 14. roku życia.
W niektórych sytuacjach urlop rodzicielski może zostać wydłużony, co oznacza także dłuższy okres pobierania zasiłku macierzyńskiego. Rodzice dzieci posiadających zaświadczenie „Za życiem” mają prawo do dłuższego urlopu rodzicielskiego. Wynosi on:
- 65 tygodni – w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka,
- 67 tygodni – w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka,
- 62 tygodnie – w przypadku przyjęcia na wychowanie starszego dziecka.
Łączny okres pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego zależy od liczby dzieci. W przypadku jednego dziecka wynosi 61 tygodni. Przy urodzeniu lub przyjęciu na wychowanie bliźniąt okres ten wynosi 74 tygodnie, trojaczków – 76 tygodni, czworaczków – 78 tygodni, a pięciorga
i większej liczby dzieci – 80 tygodni.
Ile wynosi zasiłek?
Wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od rodzaju urlopu oraz terminu złożenia wniosku. Za okres urlopu ojcowskiego oraz urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru. Za okres urlopu rodzicielskiego wynosi on co do zasady 70 proc. podstawy wymiaru.
Rodzice mogą również otrzymywać zasiłek w wysokości 81,5 proc. podstawy wymiaru przez cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, jeśli odpowiedni wniosek zostanie złożony w ciągu 21 dni od porodu. Warunkiem jest wykorzystanie co najmniej jednego dnia urlopu rodzicielskiego w pierwszym roku życia dziecka.
Za 9 tygodni urlopu rodzicielskiego zarezerwowanych wyłącznie dla drugiego rodzica zasiłek zawsze przysługuje w wysokości 70 proc. podstawy wymiaru.
Jeżeli rodzic nie wykorzysta ani jednego dnia urlopu rodzicielskiego objętego zasiłkiem w wysokości 81,5 proc. podstawy wymiaru w pierwszym roku życia dziecka, może wystąpić o jednorazowe wyrównanie zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego do 100 proc. podstawy wymiaru. W takim przypadku zasiłek za okres urlopu rodzicielskiego będzie wypłacany w wysokości 70 proc. podstawy wymiaru.
Źródło: ZUS Wrocław