Profilaktyka latem. Chroń się przed czerniakiem
Czerniak to jeden z najbardziej agresywnych i niebezpiecznych nowotworów złośliwych.
Zachorowalność na niego stale rośnie i według danych podwaja się co około 10 lat. Mimo, że stanowi zaledwie 2% wszystkich diagnozowanych nowotworów to charakteryzuje się wysoką śmiertelnością. Czerniak to trudny przeciwnik, a najskuteczniejszą walką z nim jest profilaktyka.
Według danych Narodowego Portalu Onkologicznego w 2022 roku czerniaka zdiagnozowano u ponad 4 tysięcy osób, więcej u kobiet (55%), niż mężczyzn (45%). Zachorowalność rośnie po 40 r. ż. i systematycznie rośnie – 75% wszystkich zachorowań dotyczy osób w wieku 50 lat i starszych, osiągając szczyt po 60.
Czerniak najczęściej rozwija się na powierzchni skóry, zwłaszcza w miejscach narażonych na promieniowanie UVA i UVB. Może powstać na skórze wcześniej niezmienionej lub rozwinąć się na istniejących już znamionach. Może również występować w obrębie błon śluzowych (np. jamy ustnej, odbytu, sromu) lub gałce ocznej.
Charakteryzuje się szybkim wzrostem i dużą skłonnością do wczesnych przerzutów, głównie do węzłów chłonnych, płuc oraz mózgu, a jego śmiertelność wynosi ok. 40%. W 2022 roku zmarło z jego powodu blisko 1400 osób.
Groźny przeciwnik
Ryzyko zachorowania na czerniaka wzrasta u osób:
- o jasnej karnacji, rudych lub blond włosach, niebieskich oczach i licznych piegach,
- z dużą liczbą znamion barwnikowych,
- które doznały oparzeń słonecznych, szczególnie w dzieciństwie,
- słabo tolerujących słońce, opalających się z dużym trudem lub w ogóle,
- przebywających w pełnym słońcu powyżej godziny dziennie,
- u których w rodzinie występowały przypadki czerniaka lub innych nowotworów skóry,
- korzystających z solarium.
Jak się przed nim chronić?
Wczesne rozpoznanie czerniaka daje aż 97% szans na całkowicie wyleczenie. W przypadku czerniaka kluczowe znaczenie ma profilaktyka, regularna samokontrola skóry oraz wczesne wykrycie.
Pamiętajmy aby:
- Raz w miesiącu oglądać swoją skórę. Sprawdźmy, czy znamiona nie zmieniły kształtu, koloru, wielkości lub nie pojawiły się nowe.
- Szczególnie latem unikajmy nadmiernego słońca w godzinach 11:00 – 16:00.
- Stosujmy przez cały rok kremy z filtrem, aby chronić skórę przed szkodliwymi promieniami UV.
- Nośmy ubrania ochronne.
- Nie opalajmy się w solarium.
- Podczas przebywania na słońcu nośmy okulary przeciwsłoneczne oraz nakrycie głowy.
- W razie konieczności umówmy się z do dermatologa na kontrolę znamion.
Leczenie czerniaka z NFZ
Wszystkie znamiona, narośla czy pieprzyki, które budzą nasz niepokój, ulegają zmianie i wydają się podejrzane, należy zbadać u lekarza dermatologa lub chirurga onkologa. Sygnałem alarmowym powinny być także objawy takie jak swędzenie, krwawienie i pękanie znamienia – wymagają one natychmiastowej konsultacji z lekarzem.
W razie jakichkolwiek wątpliwości podejmą oni decyzję o ich wycięciu.
Jeśli lekarz rozpozna u nas czerniaka skóry lub błon śluzowych, może zakwalifikować nas do programu lekowego „Leczenie chorych na czerniaka skóry lub błon śluzowych”. Program obejmuje nowoczesne terapie, w tym immunoterapię oraz leczenie ukierunkowane molekularnie, dobrane indywidualnie do rodzaju choroby i stanu zdrowia. Program jest w całości finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Mogą z niego skorzystać osoby, które mają histopatologiczne potwierdzenie czerniaka skóry lub błon śluzowych:
- w stadium zaawansowania IIB lub IIC,
- w stadium zaawansowania III (nieoperacyjny) lub IV,
- po całkowitym wycięciu w stopniu zaawansowania III lub z przerzutami odległymi,
- w stadium zaawansowania IIIB, IIIC, IIID (klinicznego, operacyjnego).
Z programu mogą skorzystać zarówno osoby dorosłe oraz młodzież od 12 r. ż. O kwalifikacji do leczenia zawsze decyduje lekarz prowadzący na podstawie stanu zdrowia oraz obowiązujących zasad programu lekowego.
W województwie dolnośląskim program realizowany jest w dwóch placówkach:
1. Dolnośląskie Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hepatologii ul. Ludwika Hirszfelda 1253-413 Wrocław
2. Wojewódzkie Centrum Szpitalne Kotliny Jeleniogórskiej ul. Michała Kleofasa Ogińskiego 658-506 Jelenia Góra
Źródło: NFZ