Jesień decyduje o przyszłorocznych plonach. IMGW wyjaśnia, dlaczego wrzesień jest kluczowy dla rolników
Choć jesień kojarzy się przede wszystkim z końcem sezonu wegetacyjnego, to właśnie te kilka tygodni w dużej mierze decyduje o tym, jakie plony zbierzemy w przyszłym roku. Jak wyjaśnia Anna Rokicka-Ciasnocha z Centrum Meteorologicznej Osłony Kraju IMGW-PIB, przebieg pogody jesienią wpływa na terminy siewu ozimin, ich wschody, zasobność gleby w wodę oraz przygotowanie roślin do przezimowania.
Jesień coraz później się zaczyna
Analizy IMGW-PIB pokazują wyraźny trend – wczesna jesień, jeszcze w 2007 roku rozpoczynająca się najczęściej już w drugiej połowie sierpnia, dziś pojawia się coraz później. To efekt globalnego ocieplenia, który przekłada się na wydłużenie sezonu wegetacyjnego o około dwa tygodnie w porównaniu z okresem referencyjnym z lat 1951-1990.
Z jednej strony to dobra wiadomość dla roślin – dłuższy czas na wzrost i rozwój. Z drugiej jednak niesie ze sobą nowe zagrożenia, bo mimo korzystniejszych warunków termicznych nadal mogą pojawiać się nagłe, niespodziewane przymrozki.
Jak wygląda idealny wrzesień dla roślin?
Zdaniem ekspertki IMGW-PIB, wymarzony wrzesień to taki, w którym średnia temperatura dobowa mieści się w przedziale 12-18°C, dni są ciepłe (18-24°C), a noce chłodniejsze (8-12°C) – bez przymrozków. Do tego potrzebne są umiarkowane, regularnie rozłożone opady w granicach 40-70 mm miesięcznie oraz 5-7 godzin słońca dziennie.
W takich warunkach rzepak ozimy zdąży wykształcić 8-10 liści i rozbudować silny korzeń palowy, a rośliny ozime będą dobrze przygotowane do zimy i wysokiego plonowania w kolejnym sezonie.
Co najbardziej wpływa na kondycję ozimin?
Autorka artykułu wskazuje osiem kluczowych czynników, które decydują o tym, jak rośliny poradzą sobie z zimą:
- Temperatura – optymalna temperatura gleby dla wschodów zbóż to 12-15°C, dla rzepaku 12-18°C. Zbyt wysoka temperatura zwiększa parowanie wody i utrudnia wschody.
- Wilgotność gleby – jesienne opady magazynują wodę wykorzystywaną przez rośliny aż do wiosny, a wyższa wilgotność gleby poprawia warunki zimowania.
- Terminy siewu – opóźnienie siewu pszenicy ozimej z początku października na listopad ogranicza akumulację biomasy i obniża późniejszy plon.
- Nasłonecznienie i usłonecznienie – dostęp do światła po wschodach jest kluczowy dla fotosyntezy, gromadzenia cukrów i hartowania roślin przed zimą.
- Susza – nasiona wysiane do suchej, nagrzanej gleby kiełkują nierównomiernie, a długotrwałe ciepło sprzyja też szkodnikom, takim jak mszyce.
- Spadki temperatur – gdy temperatura gleby spadnie poniżej 5°C, wschody mogą wydłużyć się nawet do kilkunastu dni.
- Przymrozki – szczególnie groźne krótko po siewie, przy spadku temperatury poniżej -3 do -5°C, mogą niszczyć węzły krzewienia i system korzeniowy.
- Zjawiska ekstremalne – fale upałów, susze, silne wiatry, gradobicia czy ulewy coraz częściej wpływają na kondycję upraw.
Co mogą zrobić rolnicy?
Nie istnieje jeden uniwersalny sposób postępowania, a nawet najnowocześniejsze modele prognostyczne nie są wolne od błędów. IMGW-PIB podkreśla jednak, że kluczowe znaczenie ma elastyczność i bieżące reagowanie na warunki pogodowe. Wśród zalecanych działań wymienia się:
- monitorowanie temperatury gleby na głębokości siewu,
- kontrolowanie wilgotności gleby,
- dostosowywanie terminów siewu do aktualnej pogody,
- korygowanie norm wysiewu (np. zwiększenie o 10-15% w chłodniejszych warunkach),
- bieżącą obserwację prognoz pogody i ryzyka przymrozków.
Gdzie sprawdzić aktualne dane?
IMGW-PIB udostępnia na stronie agrometeo.imgw.pl szereg praktycznych narzędzi, m.in. monitoring wilgotności gleby, mapę przymrozków, dane o usłonecznieniu oraz informacje o suszy glebowej – wszystko po to, by rolnicy mogli na bieżąco śledzić warunki panujące w ich okolicy i podejmować lepiej uzasadnione decyzje agrotechniczne.
Jak podsumowuje autorka, wrzesień to jeden z najważniejszych miesięcy dla upraw ozimych – to właśnie wtedy kształtują się fundamenty przyszłorocznego plonu.
Źródło: Anna Rokicka-Ciasnocha, Centrum Meteorologicznej Osłony Kraju IMGW-PIB (Obserwator IMGW)