Dezinformacja - jak j膮 rozpozna膰 i gdzie zg艂osi膰?

Fa艂szywe tre艣ci, zmanipulowane zdj臋cia czy nagrania mog膮 wprowadza膰 w b艂膮d i wp艂ywa膰 na nasze decyzje. Jak rozpozna膰 dezinformacj臋 i nie przekazywa膰 jej dalej? Ministerstwo Cyfryzacji i NASK przypominaj膮, na co zwraca膰 uwag臋, jak sprawdza膰 wiarygodno艣膰 informacji i gdzie zg艂asza膰 podejrzane tre艣ci.

Fa艂szywe tre艣ci, zmanipulowane zdj臋cia czy nagrania mog膮 wprowadza膰 w b艂膮d i wp艂ywa膰 na nasze decyzje. Jak rozpozna膰 dezinformacj臋 i nie przekazywa膰 jej dalej? Ministerstwo Cyfryzacji i NASK przypominaj膮, na co zwraca膰 uwag臋, jak sprawdza膰 wiarygodno艣膰 informacji i gdzie zg艂asza膰 podejrzane tre艣ci.

Dezinformacja to fa艂szywe lub wprowadzaj膮ce w b艂膮d tre艣ci, kt贸re kto艣 celowo tworzy lub rozpowszechnia, aby oszuka膰 odbiorc贸w, wyrz膮dzi膰 szkod臋 lub osi膮gn膮膰 korzy艣ci, np. polityczne czy finansowe. Tre艣ci dezinformacyjne mog膮 podsyca膰 strach, pog艂臋bia膰 podzia艂y spo艂eczne i podwa偶a膰 zaufanie do instytucji publicznych, nauki czy medi贸w.

Nie ka偶da nieprawdziwa informacja jest dezinformacj膮 - znaczenie ma zamiar jej autora lub osoby, kt贸ra j膮 rozpowszechnia. Ka偶dy z nas mo偶e jednak nie艣wiadomie przekaza膰 dalej tre艣膰 stworzon膮 po to, by manipulowa膰 odbiorcami. Dlatego warto sprawdzi膰 informacj臋 przed jej udost臋pnieniem.

Jak rozpozna膰 dezinformacj臋?

Dezinformacja cz臋sto聽bazuje na prawdziwych materia艂ach lub zdarzeniach, przedstawiaj膮c je w spos贸b, kt贸ry zmienia ich znaczenie. Oto przyk艂adowe techniki.

  • Manipulowanie 藕r贸d艂em

Autor podszywa si臋 pod znan膮 osob臋 lub instytucj臋, powo艂uje si臋 na nieistniej膮ce badania albo przedstawia jako eksperta kogo艣, kto nim nie jest. W ten spos贸b pr贸buje nada膰 fa艂szywej informacji wiarygodno艣膰.

  • Manipulowanie tre艣ci膮

Autor wybiera tylko informacje pasuj膮ce do jego tezy, a pomija pozosta艂e. Mo偶e np. przytoczy膰 fragment wypowiedzi bez wa偶nego zastrze偶enia, pokaza膰 wybrane dane lub przyci膮膰 zdj臋cie tak, by ukry膰 cz臋艣膰 sytuacji.

  • Fa艂szywy kontekst

Autentyczny materia艂 zostaje przedstawiony jako dow贸d czego艣, czego w rzeczywisto艣ci nie pokazuje. Przyk艂adem jest stare zdj臋cie opisane jako relacja z dzisiejszego wydarzenia albo film z innego kraju przedstawiony jako nagranie z Polski.

  • Fa艂szywe obrazy i nagrania - deepfake

Wykorzystanie materia艂贸w wygenerowanych lub przerobionych za pomoc膮 narz臋dzi AI. Mog膮 one np. przedstawia膰 znan膮 osob臋, kt贸ra pozornie wypowiada s艂owa, jakich nigdy nie powiedzia艂a. Sam fakt, 偶e widzimy kogo艣 na nagraniu lub s艂yszymy jego g艂os, nie potwierdza wiarygodno艣ci przekazu.

Wi臋cej o technikach dezinformacji i przyk艂adach narracji dezinformacyjnych w zak艂adce na stronie Ministerstwa Cyfryzacji.

Jak chroni膰 si臋 przed dezinformacj膮?

Zanim uwierzysz w informacj臋 lub przeka偶esz j膮 dalej:

  • Sprawd藕 藕r贸d艂o. Zobacz, kto opublikowa艂 tre艣膰 i czy rzeczywi艣cie jest to wskazana osoba, redakcja lub instytucja. Zwr贸膰 uwag臋 na adres strony i nazw臋 konta.
  • Sprawd藕 dat臋 i kontekst. Upewnij si臋, 偶e materia艂 dotyczy opisywanego wydarzenia. Stare zdj臋cie lub nagranie mo偶e zosta膰 wykorzystane do przedstawienia fa艂szywej historii.

  • Poszukaj potwierdzenia. Sprawd藕, czy informacj臋 potwierdzaj膮 inne wiarygodne 藕r贸d艂a. Kilka kont powielaj膮cych ten sam wpis nie oznacza kilku niezale偶nych potwierdze艅.
  • Przeczytaj wi臋cej ni偶 nag艂贸wek. Pe艂na tre艣膰, oryginalna wypowied藕 lub przywo艂ane badanie mog膮 pokazywa膰 inny obraz ni偶 kr贸tki, sensacyjny wpis.
  • Zatrzymaj si臋, je艣li tre艣膰 wywo艂uje silne emocje. Strach, z艂o艣膰 i oburzenie mog膮 sk艂ania膰 do szybkiego udost臋pnienia informacji, zanim j膮 sprawdzisz.
  • Nie przekazuj dalej tre艣ci, kt贸rej wiarygodno艣ci nie potrafisz potwierdzi膰.

Wi臋cej przyk艂ad贸w i materia艂贸w edukacyjnych znajdziesz na stronie O艣rodka Analizy Dezinformacji NASK.

Podejrzewasz dezinformacj臋? Zg艂o艣 j膮

Je艣li trafisz na tre艣膰, kt贸ra mo偶e by膰 dezinformacj膮, przeka偶 j膮 do sprawdzenia ekspertom NASK. Skorzystaj z formularza zg艂oszeniowego NASK. Podaj link do materia艂u i kr贸tko wyja艣nij, co budzi Twoje w膮tpliwo艣ci.

殴r贸d艂o: Ministerstwo Cyfryzacji