Sąd w Dreźnie: kontrole na granicy bezprawne. Co to znaczy dla naszego trójstyku?
Dla mieszkańców powiatu zgorzeleckiego wiadomość z 12 listopada 2026 roku ma wymiar bardzo praktyczny. Sąd administracyjny w Dreźnie uznał, że kontrole na granicach Niemiec z Polską i Czechami naruszają zasady swobodnego przemieszczania się zapisane w Kodeksie granicznym Schengen. Jedna ze spraw dotyczyła kontroli, jaką we wrześniu 2024 roku przeszedł obywatel Polski przy wjeździe do Görlitz, czyli w miejscu, które dla wielu z nas jest codzienną trasą do pracy, na zakupy czy wyjazd rekreacyjny.
Sąd jak pisaliśmy o tym we wtorek (odnośnik na dole), rozpatrzył dwie skargi. Pierwszą wniósł Jakub Woliński, Polak, którego we wrześniu 2024 roku skontrolowano przy wjeździe do Görlitz: sprawdzono mu dokumenty tożsamości i przeszukano minibus. Drugą złożył mieszkaniec Brandenburgii, kontrolowany w maju 2026 roku, gdy wracał autokarem z Czech do Niemiec. W obu sprawach sędziowie uznali skargi za zasadne, a kontrole za niezgodne z prawem, i obciążyli rząd Niemiec kosztami postępowania.
Sąd dopuścił także apelację, bo uznał, że sprawa ma znaczenie wykraczające poza te dwa przypadki. Rząd niemiecki argumentował, że skarżącym nie grozi realnie kolejna kontrola. Sąd się z tym nie zgodził: uznał, że ponowna kontrola jest prawdopodobna, zwłaszcza że powodowie często przekraczają granicę. Dla nas to ważne, bo tak właśnie żyje się w regionie, w którym granica jest codziennością, a nie wyjątkiem.
Region, który żyje ponad granicą
Zgorzelec i Görlitz tworzą Europamiasto rozdzielone Nysą Łużycką, a w okolicach Bogatyni i Porajowa zbiegają się granice Polski, Niemiec i Czech. Tysiące osób dojeżdżają tu do pracy, szkoły, lekarza czy sklepu na drugą stronę rzeki. Dlatego każde utrudnienie na przejściach odczuwamy szybciej i mocniej niż mieszkańcy głębi kraju.
Kontrole niemieckie trwają już ponad trzy lata. W lipcu 2025 roku Polska wprowadziła własne kontrole na granicy z Niemcami, jako odpowiedź na działania Berlina. Jak zauważa Woliński, mieszkańcy pogranicza mogą teraz spodziewać się utrudnień po obu stronach granicy. Pytanie, które stawia, jest niewygodne: kto jest ofiarą tego odwetu? W jego ocenie nie rządy, lecz ludzie, którzy codziennie przekraczają granicę.
Rząd Niemiec: wyroki to nie koniec
Wyrok z Drezna nie jest pierwszym w Niemczech, ale jest pierwszym dotyczącym granicy z Polską. Wcześniej sądy podważały kontrole na granicy z Austrią, prowadzone od 2015 roku, a w kwietniu sąd w Koblencji uznał za niezgodną z prawem kontrolę na granicy z Luksemburgiem. Komisja Europejska już w czerwcu skrytykowała Niemcy i osiem innych państw strefy Schengen za utrzymywanie i przedłużanie kontroli, przypominając, że mają być wyjątkowe i czasowe.
Berlin dotąd odrzucał te zarzuty, powołując się na utrzymującą się sytuację migracyjną, choć według niemeickich mediów, jak i statystyk, kótre obserwujemy śledząc komunikaty Policji Federalnej, w ostatnich miesiącach spadła zarówno liczba wniosków o azyl, jak i nielegalnych przekroczeń granicy. Przed sądem przedstawiciel rządu mówił o konieczności ograniczenia nielegalnej migracji oraz ochrony porządku publicznego i bezpieczeństwa wewnętrznego.
Sam skarżący jest ostrożny. Spodziewa się dalszego ignorowania wyroków i ostrzega, że kwestionowanie państwa prawa jest sytuacją bardzo niebezpieczną. Jego pełnomocnik, berliński prawnik Christoph Tometten, powiedział, że rząd federalny musi natychmiast zaprzestać kontroli, a wyzwania migracyjne nie uzasadniają wieloletniego podważania dorobku Schengen.
Co dalej dla pogranicza?
Wyrok nie oznacza, że jutro szlabany i patrole znikną. Rząd może się odwołać, a dotychczasowe orzeczenia w innych częściach Niemiec niewiele zmieniły w praktyce. Zmienia się jednak argumentacja: kontrole, które miały być tymczasowe, są coraz częściej oceniane przez sądy jako sprzeczne z prawem.
Woliński apeluje też do polskiego rządu o przemyślenie strategii: zniesienie polskich kontroli i skierowanie sprawy przeciwko Niemcom do Trybunału Sprawiedliwości UE. Czy to realny scenariusz, pokażą kolejne miesiące. Dla mieszkańców powiatu zgorzeleckiego najważniejsze jest, by granica na Nysie znów była przede wszystkim łącznikiem, a nie barierą...
Na podstawie materiału Deutsche Welle (autorka: Monika Stefanek) z 12 listopada 2026 roku.