Polskie i niemieckie listopadowe refleksje
Pierwszy listopada, dzień Wszystkich Świętych, to dla Polaków Święto Zmarłych.
Cmentarze w całej Polsce rozświetlają się światełkami zniczy zapalonych na grobach najbliższych i przyjaciół. Znicze płoną również w miejscach związanych z walką lub męczeńską śmiercią, takich np. jak tablice w Warszawie upamiętniające uliczne rozstrzeliwania Polaków w czasie II wojny światowej bądź inne, symboliczne miejsca. Na nagrobkach składane są kwiaty.
Również w katolickich landach (krajach związkowych) w Niemczech 1 listopada obchodzi się dzień Wszystkich Świętych, czyli Allerheiligen. Święto to ma jednak w Niemczech znacznie skromniejszy charakter niż w Polsce. Mówi się o „cichych dniach”, w których obowiązuje m.in. zakaz hucznych zabaw. Także tam na grobach zapala się znicze i składa kwiaty, głównie chryzantemy. Ten dzień jest – tak jak w Polsce – dniem wolnym od pracy w Badenii-Wirtembergii, Bawarii, Kraju Saary, Nadrenii Północnej-Westfalii oraz Nadrenii-Palatynacie. Pozostałe, ewangelickie landy, w tym sąsiad Dolnego Śląska, czyli Saksonia, 31 października świętują Dzień Reformacji, który jest w tych regionach dniem wolnym od pracy.
Kolejna, ważna w Niemczech data to 9 listopada. W nocy z 9 na 10 listopada w 1938 r. w Niemczech doszło do masowego, zorganizowanego przez władze III Rzeszy pogromu ludności żydowskiej. To tragiczne wydarzenie uznawane jest przez wielu historyków za preludium do Holokaustu. Wprawdzie minister propagandy i współtwórca narracji ideologicznej Joseph Goebbels usiłował przedstawić wydarzenia tej dramatycznej nocy jako spontaniczną akcję obywateli niemieckich, jednak istnieją twarde dowody na to, że akcja została zaplanowana i przeprowadzona przez bojówki SA, SS oraz członków NSDAP i Hitlerjugend.
Bilans tej nocy był tragiczny. Zamordowanych zostało ok. 100 osób, spalono blisko 1400 synagog i domów modlitwy, splądrowano i zniszczono kilka tysięcy żydowskich sklepów i zakładów. Aresztowano i wywieziono do obozów koncentracyjnych około 30 tys. Żydów.
Na pamiątkę tych tragicznych wydarzeń 9 listopada obchodzony jest na całym świecie jako Międzynarodowy Dzień Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem.
Synagoga w Görlitz uratowała się przez przypadek. Obecnie, pięknie odrestaurowana, służy jako Kulturforum. Mieszkańcom Zgorzelca i okolic polecam wizytę w tym miejscu. Ten piękny budynek znajduje się niedaleko przejścia granicznego i można do niego dotrzeć w kilka minut. Znajdziecie w nim Państwo ciekawe wystawy i filmy – również w języku polskim.
Z datą 9 i 10 listopada związany jest inny, niezwykle ważny dla obywateli Niemiec fakt. Tej nocy w 1989 r. otwarto granicę między częścią Berlina będącą stolicą NRD a Berlinem Zachodnim. Był to symboliczny upadek muru berlińskiego. Padł symbol zimnej wojny i podziału Niemiec. Oczywiście rzeczywista rozbiórka muru trwała jeszcze kilka miesięcy i zakończyła się w czerwcu 1990 r. Ale to właśnie ta listopadowa noc, kiedy stojący po obydwu stronach granicy obywatele zobaczyli unoszące się w górę szlabany, zapisała się jako symboliczna data odrodzonej, demokratycznej Europy. Tutaj, nawiązując do polskich racji, należy niewątpliwie podkreślić, że falę demokratycznych przemian w Europie zapoczątkował polski ruch NSZZ Solidarność i jego działacze na czele z Lechem Wałęsą.
Wiadomość o natychmiastowym otwarciu granic (słynna pomyłka językowa Güntera Schabowskiego) obiegła lotem błyskawicy zachodnioniemieckie media, a w bezpośrednim następstwie, również światowe. Upadek muru otworzył drogę do likwidacji NRD i zjednoczenia obydwu państw. Wydarzenie to zapoczątkowało upadek pozostałych reżimów komunistycznych w Europie.
Fragmenty muru można obejrzeć podczas wycieczki po Berlinie m.in. na Mühlenstraße. Zachowany odcinek liczy ok 1,3 km (cały mur miał długość 156 km). Elementy muru można również zobaczyć na Potsdamer Platz. Natomiast z szerszą opowieścią o murze i podziale Berlina można zapoznać się w Miejscu Pamięci Muru Berlińskiego przy Bernauer Strasse.
W Polsce niesłychanie ważnym uroczyście obchodzonym listopadowym świętem jest przypadające na 11 listopada Święto Niepodległości.
O tym, co się wydarzyło 108 lat temu, opowiadaliśmy Państwu poprzednio.
Kinga Hartmann-Wóycicka
Fundacja Pamięć Edukacja Kultura
Zdjęcia - opisy