Prawie 17,5 mln koron (ok. 3,1 mln zł) z Funduszu Turów ma trafić do miasta Hrádek nad Nisou. Środki pozwolą podłączyć do publicznej sieci wodociągowej 141 obiektów w miejscowości Václavice. Przykład ten dobrze pokazuje, jak pieniądze powiązane ze sporem wokół kopalni Turów przekładają się na konkretne inwestycje po czeskiej stronie granicy.
Dotacja w wysokości 17 458 043,45 korony pokryje 100 procent planowanych kosztów tej części inwestycji. Chodzi o prawie cztery kilometry rur, a dokładnie 3933 metry instalacji wewnętrznych, które poprowadzą od studzienek wodomierzowych do poszczególnych budynków. Studzienki te znajdują się zazwyczaj na granicy prywatnych posesji. Nowa sieć będzie przebiegać przez grunty właścicieli aż do ścian domów.
Projekt jest kolejnym etapem budowy wodociągu publicznego i przyłączy z wodomierzami. Miasto rozpoczęło prace w styczniu 2026 roku, a zakończyć je planuje do końca stycznia 2027 roku. Komitet Funduszu Turów poparł zamiar przyznania dotacji 13 października 2026 roku. Pieniądze są już w funduszu wydzielone, więc propozycja nie wymaga dodatkowych środków z budżetu kraju na rok 2026.
Dla mieszkańców najważniejsze jest to, że nie poniosą kosztów.
„Dzięki wsparciu mogliśmy doprowadzić wodę do części miasta, którą susza dotknęła najbardziej. Wodociąg zbudowaliśmy bez finansowego udziału mieszkańców”, podkreślił Pavel Farský, wicedyrektor miasta Hrádek nad Nisou (w czeskim oryginale: místostarosta, czyli zastępca burmistrza).
Przypominamy skąd się wziął fundusz
Kraj Liberecki utworzył Fundusz Turów w 2022 roku. Był to bezpośredni skutek czesko-polskiej umowy o rozwiązaniu skutków działalności kopalni Turów. Spór w tej sprawie trafił wcześniej przed Trybunał Sprawiedliwości UE, a Czechy zarzucały Polsce m.in. wpływ odkrywki na poziom wód gruntowych w regionie przygranicznym. Ugoda zakończyła ten konflikt, a fundusz ma łagodzić jego konsekwencje, przede wszystkim przez zapewnienie dostępu do wody pitnej w dotkniętych gminach.
Dotychczasowe efekty
Hetman kraju Martin Půta podał, że do końca sierpnia 2026 roku z funduszu wydatkowano 367,3 mln koron. Środki pomogły sfinansować m.in. przebudowę stacji uzdatniania wody w Machníně oraz budowę wodociągów w Horním Vítkově i we Václavicích. Na cztery obiekty wodociągowe na Frýdlantsku fundusz zarezerwował 400 mln koron. Pierwszy z nich, doprowadzalnik z Frýdlantu do Dětřichova, jest już w budowie.
Od redkacji: przypadek Václavic pokazuje, że kompensaty uzgodnione w ramach sporu o Turów mają realny, mierzalny efekt dla mieszkańców. Fundusz finansuje infrastrukturę, która ma zapewnić stabilne zaopatrzenie w wodę tam, gdzie problemem były susze i obawy o stan zasobów. Dla strony czeskiej to dowód, że porozumienie z Polską przyniosło wymierne korzyści. Dla polskiego czytelnika to przypomnienie, że działalność kopalni w Bogatyni ma konsekwencje wykraczające poza granice kraju, a ich rozwiązywanie kosztuje.
Na podstawie komunikatu Urzędu Wojewódzkiego Kraju Libereckiego.