Kilkadziesiąt kilometrów od powiatu zgorzeleckiego, po czeskiej stronie granicy, powstał projekt, który zdobył właśnie Cenę Libereckiego Kraju w konkursie Adapterra Awards 2026. Na Frýdlantsku, w sąsiedztwie rzeki Smědá, w krajobrazie pojawiło się piętnaście nowych oczek wodnych. Część dawnych rowów odwadniających została przegrodzona, a naturalnie powstały mokradło pozostawiono nietknięte. Chodzi o to, by woda zostawała na polach i łąkach, zamiast jak najszybciej spływać do rzeki.
Skąd ten pomysł
Przez lata z pól i pastwisk na Frýdlantsku woda odpływała drenażami i otwartymi kanałami. System działał nawet po zamianie pól na użytki zielone po 1989 roku. Skutki znamy też my: w czasie suszy gleba wysychała szybciej, a przy gwałtownych opadach woda z niewielkiego zlewni spływała błyskawicznie w stronę rzeki.
Liberecki Kraj postanowił działać na własnych gruntach. Przerwał część dawnego odwodnienia i stworzył miejsca, gdzie woda może się zatrzymać i stopniowo wsiąkać. W siedmiu lokalizacjach powstały płytkie oczka z łagodnymi brzegami. Osiem większych zbiorników wykonano, przegradzając suche doliny, którymi woda spływa po deszczu. W jednym miejscu nowy zbiornik zastąpił betonową płytę gnojową. Kraj zrezygnował nawet z budowy jednego z planowanych zbiorników, by nie zniszczyć naturalnego mokradła, które już zatrzymywało wodę i było domem dla gatunków wodnych.
Efekty widać gołym okiem: nowe oczka zasiedliły traszki, żaby i ważki.
Skromny koszt, długa droga
Inwestycja kosztowała 5,44 mln koron i została sfinansowana przez Liberecki Kraj z pomocą unijnego Programu Operacyjnego Środowisko 2021–2027. Same prace w terenie trwały około dwóch miesięcy. Znacznie dłużej, bo około pięciu lat, zajęło przygotowanie projektu i formalności. Teren należy do szkoły rolniczo-leśnej we Frýdlancie, więc służy też jako żywa pracownia dla uczniów, którzy w ramach praktyk pomagają w utrzymaniu, głównie w ręcznym koszeniu grobli.
Zastępca hetmana odpowiedzialny za środowisko i rolnictwo, Jiří Klápště, podkreślił, że gdy gmina zmaga się ze skutkami gwałtownej ulewy, warto spojrzeć poza zabudowę: sprawdzić, skąd woda napływa i gdzie można ją spowolnić, zanim dotrze do domów. To doświadczenie region chce przekazywać kolejnym gminom.
A u nas?
W powiecie zgorzeleckim mamy to samo źródło ryzyka, czyli gwałtowne opady i wezbrania Nysy Łużyckiej oraz jej dopływów. Mamy też doświadczenia, o których nikomu nie trzeba przypominać. Tymczasem w praktyce dominuje u nas podejście odwrotne niż na Frýdlantsku: wodę trzeba jak najszybciej sprowadzić do rzeki. Rowy melioracyjne, udrożnione koryta i szybkie odprowadzanie nadmiaru kojarzą się z bezpieczeństwem, bo woda znika z pola.
Problem w tym, że ta woda nie znika, tylko trafia do Nysy, i to w tym samym czasie, co woda z setek innych pól i rowów. Zamiast rozłożyć się w czasie, uderza w rzekę falą. Zatrzymanie wody w krajobrazie to więc także działanie przeciwpowodziowe, może nawet jedno z najtańszych: małe zbiorniki, przegrodzone rowy i zachowane mokradła spłaszczają falę wezbraniową u źródła. Dodatkowo chronią przed drugim, odwrotnym zagrożeniem, czyli suszą, która coraz częściej dotyka także nasz region.
Nie trzeba od razu wielkich zbiorników i milionowych inwestycji. Czeski przykład pokazuje, że wystarczą niewielkie, dobrze zaplanowane interwencje na gruntach publicznych, które mogą stać się wzorem dla innych. Dla gmin i nadleśnictw naszego powiatu może to być punkt wyjścia do rozmowy: gdzie u nas woda mogłaby zostać, zamiast płynąć dalej?
Ze strony czeskiej płynie wyraźny sygnał, a granica na Nysie to tylko linia na mapie. Woda nie zna granic, a doświadczenia sąsiadów warto wykorzystać, szczególnie gdy są tak blisko, a środki na takie projekty dostępne.
Źródło: w oparciu o komunikat Urząedu Wojewódzkiego Kraju Libereckiego / Na zdjeciu zwycięzcy konkursu (Ing. Michaela Křivková)